Mađarska mora da zameni ruski gas, traži nove energetske puteve preko Srbije

Srbija bi mogla da ima značajnu ulogu u novoj energetskoj strategiji Mađarske, koja do jeseni 2027. godine mora da pronađe zamenu za ruski prirodni gas. Mađarska ministarka spoljnih poslova i trgovine Anita Orban izjavila je da postoji snažna zainteresovanost srpske, ruske i mađarske strane da se dogovor o preuzimanju ruskog udela u „Naftnoj industriji Srbije” (NIS) postigne do 11. decembra. Prema njenim rečima, kupovina NIS-a mogla bi da ojača položaj Mađarske u pregovorima o regionalnoj energetskoj infrastrukturi, posebno o hrvatskom naftovodu „Janaf”.

U intervjuu za mađarski portal „Teleks”, ona je rekla da ne može da komentariše poslovne pregovore koji su u toku, ali je navela da sve tri strane žele da transakcija bude realizovana do 11. decembra. Američka Kancelarija za kontrolu strane imovine (OFAK) odobrila je izuzeće od sankcija koje do tog datuma omogućava MOL-u da pregovara sa ruskim „Gaspromom” o kupovini njegovog udela u NIS-u.

Govoreći o odnosima Beograda i Budimpešte, ministarka je navela da je mađarski premijer Peter Mađar prvi među šefovima vlada čestitao novoj srpskoj vladi nakon izbora. Izrazila je očekivanje da bi saradnja dve zemlje mogla da bude podignuta na viši nivo, prenosi Politika.

Orbanova je istakla da je Mađarska značajan investitor na zapadnom Balkanu, pri čemu MOL ima važnu stratešku ulogu. Prema njenim rečima, preuzimanje ruskog udela u NIS-u moglo bi da pomogne Budimpešti u razgovorima o korišćenju „Janafa”, pošto se preko tog hrvatskog naftovoda snabdeva i rafinerija u Pančevu.

NIS upravlja jedinom rafinerijom nafte u Srbiji, dok MOL već ima znatno prisustvo na tržištima centralne i jugoistočne Evrope.

Srbija i Mađarska već su povezane gasovodnom infrastrukturom preko koje ruski prirodni gas stiže na mađarsko tržište. Gas se doprema „Turskim tokom” preko Turske i Bugarske, a zatim nastavkom tog gasovoda kroz Srbiju do Mađarske.

Dve zemlje sarađuju i u oblasti skladištenja prirodnog gasa, a Srbija je prethodnih godina koristila mađarske skladišne kapacitete za obezbeđivanje dodatnih rezervi. U planu je i izgradnja novog naftovoda između Srbije i Mađarske. Prema ranije objavljenim podacima Ministarstva rudarstva i energetike Srbije, planirani kapacitet iznosi do pet miliona tona nafte godišnje, dok bi deonica kroz Srbiju bila duga oko 113 kilometara. Reč je o projektu koji se odnosi na snabdevanje sirovom naftom, dok će za zamenu ruskog prirodnog gasa Mađarska morati da obezbedi druge dobavljače i transportne pravce.

Anita Orban je, odgovarajući na pitanje da li Mađarska očekuje da će i ubuduće imati pristup ruskom prirodnom gasu, podsetila na odluku Brisela.

„Evropska unija postavila je jasan rok za postepeno ukidanje ruskog prirodnog gasa, a to je jesen 2027. godine”, izjavila je ministarka i dodala da će, prema propisima EU, uvoz ruskog tečnog prirodnog gasa po dugoročnim ugovorima biti zabranjen od 1. januara sledeće godine, dok zabrana uvoza ruskog gasa gasovodima po dugoročnim ugovorima počinje 30. septembra iste godine.

Kako navodi „Teleks”, Mađarska godišnje troši blizu devet milijardi kubnih metara prirodnog gasa. Iako ima dvosmerne gasovodne veze sa šest zemalja, čiji ukupan kapacitet, uključujući i pravac snabdevanja ruskim gasom, pet puta premašuje godišnju potrošnju, nisu svi alternativni pravci podjednako dostupni.

Anita Orban je objasnila da bi moglo da bude potrebno povećanje kapaciteta terminala za tečni prirodni gas u Hrvatskoj, kao i gasovoda koji je s njim povezan.

Pomenula je i severno-južni gasni koridor, preko kojeg bi Mađarska mogla da dobija tečni prirodni gas iz pravca Grčke, kao i iz Azerbejdžana. Kao dodatne mogućnosti navela je LNG terminale u Poljskoj i Litvaniji.

Mađarska ministarka govorila je i o snabdevanju sirovom naftom, za koju važe drugačija ograničenja od onih koja se odnose na prirodni gas. Prema njenim rečima, SAD su odobrile Mađarskoj izuzeće do 21. novembra od mera koje mogu biti primenjene prema zemljama koje uvoze rusku naftu. Navela je da se izuzeće odnosi na naftu kupljenu od ruskih kompanija „Lukoil” i „Rosnjeft”.

MOL, kako je rekla, radi na tehnološkom prilagođavanju rafinerija kako bi mogle da prerađuju naftu koja nije ruskog porekla, a koja bi se dopremala s juga, preko „Janafa”. Istakla je i potrebu da se obezbede uslovi za neprekidno snabdevanje rafinerija u mađarskom Sazhalombati i slovačkoj Bratislavi preko tog naftovoda.

Ministarka je navela da Mađarska, zahvaljujući skladišnim kapacitetima, gasovodnim vezama sa susednim zemljama i položaju MOL-a, ima mogućnost da postane značajan regionalni centar za tranzit i distribuciju nafte i prirodnog gasa.