Jovan Stefanović Vilovski: Srpski major koji je ostavio dubok trag u Beču

Od vojnika Austro-Ugarske do uglednog Srbina u Beču: život Jovana Stefanovića Vilovskog svedoči o vremenu u kojem su Srbi u austrijskoj prestonici gradili snažnu zajednicu, čuvali svoj identitet i ostavljali trag i u vojsci, nauci i javnom životu

Kada se govori o istoriji Srba u Beču, pažnja se često zaustavlja na poznatim imenima književnika, diplomata, trgovaca i političara. Međutim, istorija srpske zajednice u austrijskoj prestonici mnogo je šira. Među ljudima koji su svojim radom obeležili život bečkih Srba u drugoj polovini 19. veka bio je i Jovan Stefanović Vilovski, oficir, naučnik i jedan od uglednih članova srpske zajednice u Beču.

Njegov život povezuje nekoliko svetova – vojsku, nauku, geografiju i hidrographiju, ali i srpski crkveni i društveni život u Beču. Upravo zbog toga njegova biografija predstavlja dragocen prozor u istoriju Srba u Beču.

Od Crepaje do carskog oficira

Jovan Stefanović Vilovski rođen je 24. juna 1821. godine u Crepaji. U carsku vojnu službu stupio je 1839., kada je započeo službu u 57. pešadijskom puku.

Tokom vojne karijere službovao je u više jedinica – u 47, 42, 35. i 73. pešadijskom, kao i u 12. graničnom puku.

Njegova karijera posebno je obeležena događajima iz 1848. i 1849. godine. Kao generalštabni oficir u austrijsko-srpskom armijskom korpusu učestvovao je u ratnim događajima, a naročito se istakao u borbi kod Vilova.

Za svoje zasluge dobio je Viteški krst Leopoldovog reda i Krst za vojne zasluge, a 1853. dobio je i plemstvo sa titulom Ritter von Vilovo – Vitez od Vilova.

Godine 1864. unapređen je u čin majora u 73. pešadijskom puku.

Major koji je posle vojske postao naučnik

Vilovski se, međutim, nije zaustavio na vojnoj karijeri.

Nakon penzionisanja Jovan Stefanović Vilovski posvetio se hidrografiji, oblasti u kojoj je ostavio značajan stručni trag. Njegova bibliografija obuhvata oko 60 radova, među kojima su i studije o regulaciji Dunava i Tise, isušivanju močvarnih područja Banata i Srema, kao i uzrocima katastrofalnih poplava u Ugarskoj.

Među njegovim poznatijim radovima bili su:

• Isušivanje nizijskih predela Tise i Banata (Die Entsumpfung der Niederungen der Theiss und des Banats, 1874)
• Klisure Kazana i regulacija Dunava i Tise (Die Felsengen des Kazan und die Donau- und Theiss-Regulierung, 1879)
• O uzrocima katastrofe u Segedinu (Über die Ursachen der Katastrophe von Szegedin, 1879)
• Regulacije reka u Ugarskoj (Ungarns Stromregulierungen, 1883)
• Isušivanje i regulacija jugoistočnog najnižeg dela Srema (Die Entsumpfung und Regulierung des südöstl. Niedrigsten Theiles Syrmiens, 1902)

Bio je član Bečkog hidrografskog društva, Bečkog naučnog kluba, kao i Dunavskog i Afričkog društva.

Na međunarodnoj geografskoj izložbi u Veneciji 1886. Godine dobio je srebrnu medalju.

Važna ličnost među Srbima u Beču

Za istoriju Srba u Beču posebno je značajno to što Vilovski nije bio samo ugledni oficir i naučnik, već i aktivan član srpske zajednice.

Bio je naročito aktivan u Srpskoj pravoslavnoj crkvenoj opštini Svetog Save u Beču, čiji je predsednik bio od 1870. do 1874. godine.

To govori mnogo o njegovom položaju u tadašnjoj srpskoj zajednici. U vremenu kada se srpski život u Beču razvijao oko crkve, kulturnih društava, obrazovanih ljudi i različitih mesta okupljanja, Vilovski je pripadao krugu ljudi, koji su toj zajednici davali ugled i stabilnost.

Bečki Srbi tada nisu bili samo prolaznici kroz veliki evropski grad. Gradili su institucije, negovali svoje veze i čuvali osećaj pripadnosti.

Vilovski je bio deo tog sveta.

Porodica Vilovski – još jedna priča o Srbima u Beču

Jovan Stefanović Vilovski se 1850. godine oženio Emilijom Tamburić, rođenom 1836. Imali su petoro dece, dva sina i tri ćerke.

Porodica je živela u Beču, a upravo će njihova deca nastaviti priču o Vilovskima i njihovom mestu u srpskom životu austrijske prestonice.

Njegov stariji sin Todor Stefanović Vilovski postaće jedna od značajnih ličnosti bečkih Srba svog vremena. Bio je urednik i vlasnik novina, publicista, dopisnik, poznavalac srpske istorije i kulture i čovek snažno uključen u organizovanje srpske omladine.

Tako se priča o jednom srpskom oficiru pretvara u priču o čitavoj porodici, koja je ostavila trag u Beču.

Vilovski i sećanje na srpski Beč

Jovan Stefanović Vilovski umro je 25. marta 1902. godine u svom stanu u ulici Hintere Zollamtstraße 3 u Beču.

Dva dana kasnije održana je opelo-služba u Srpskoj pravoslavnoj crkvi Svetog Save. Njegovoj sahrani prisustvovali su visoki predstavnici austrijske vojske, članovi srpskog poslanstva, srpski studenti i brojni predstavnici srpske zajednice u Beču.

Do Centralnog groblja prenesen je na vojnim kolima i sahranjen uz počasnu paljbu.

Takav ispraćaj dovoljno govori o njegovom položaju. Bio je čovek koji je pripadao i vojnom i naučnom svetu, ali i čovek čije je ime bilo poznato među bečkim Srbima.

Njegova supruga Emilija preminula je 1917. godine. Nažalost, njihov grob i spomenik nisu sačuvani; grob je 1943. ispražnjen zbog neplaćanja, a spomenik uklonjen.

Istorija Srba u Beču nije samo istorija velikih imena

Priča o Jovanu Stefanoviću Vilovskom važna je upravo zato što pokazuje koliko je istorija Srba u Beču slojevita.

On je bio major, plemić, naučnik i član srpske crkvene zajednice. Njegov život odvijao se između Beča, vojske, nauke i srpskog društvenog života.

A iza njega ostala je porodica čiji će članovi nastaviti da grade tu priču.

Zato se istorija Srba u Beču ne može svesti samo na nekoliko najpoznatijih imena. Ona je sačinjena od ljudi koji su radili, stvarali, organizovali se, pomagali zajednicu i svojim životom pokazivali da se srpsko ime u Beču nosilo sa ozbiljnošću i odgovornošću.

Jovan Stefanović Vilovski jedan je od tih ljudi.

Njegovo ime danas možda nije među najpoznatijim imenima srpske istorije, ali priča o njemu otvara vrata ka mnogo većoj priči, priči o generaciji Srba koja je u Beču stvarala temelje zajednice koja će opstati do danas.