Njegoš u Beču: Malo poznata priča o gradu u kojem je štampan „Gorski vijenac“ i stvarana istorija srpske književnosti

Malo ko danas zna da je jedno od najvažnijih dela srpske književnosti, „Gorski vijenac“, štampano upravo u Beču. Još manje ljudi zna da je Petar II Petrović Njegoš godinama dolazio u austrijsku prestonicu, susretao se sa najuticajnijim evropskim državnicima, učio strane jezike i stvarao dela koja će zauvek obeležiti istoriju srpskog naroda. Priča o Njegošu u Beču nije samo književna zanimljivost, ona predstavlja jednu od najvažnijih istorijskih veza između Srba i Austrije.

Za stotine hiljada Srba, koji danas žive u Austriji, ova priča ima posebnu težinu. Ona pokazuje da veze našeg naroda sa Bečom nisu nastale poslednjih decenija, već traju više vekova.

Ko je bio Petar II Petrović Njegoš?

Petar II Petrović Njegoš rođen je 13. novembra 1813. godine u Njegušima kao Radivoje Petrović. Kao naslednik svog strica, Petra I Petrovića Njegoša, već sa 17 godina preuzima upravljanje Crnom Gorom i započinje jednu od najznačajnijih epoha u njenoj istoriji.

Bio je mnogo više od vladara. Istovremeno reformator, filozof, pesnik i diplomata, Njegoš je pokušavao da malu balkansku državu uvede u moderno doba. Uveo je Senat, organizovao sudstvo, osnovao školu i štampariju, radio na jačanju državnih institucija i održavao veze sa velikim evropskim silama.

Među svim evropskim gradovima koje je posećivao, posebno mesto zauzimao je Beč.

Zašto je Beč bio važan za Njegoša?

U XIX veku Beč je bio jedna od političkih i kulturnih prestonica Evrope. Bio je sedište Habzburške monarhije, ali i grad u kojem su delovali najznačajniji srpski intelektualci toga vremena.

U Beču su stvarali Vuk Stefanović Karadžić, brojni književnici, izdavači, naučnici i političari. Upravo zbog toga austrijska prestonica postala je mesto gde su se oblikovale ideje koje su menjale istoriju srpskog naroda.

Za Njegoša je Beč bio prozor u Evropu.

Gde je štampan „Gorski vijenac“?

Jedna od najvećih zanimljivosti vezanih za Njegoša i Beč jeste činjenica da je „Gorski vijenac“ štampan upravo u austrijskoj prestonici.

U sedmom bečkom okrugu, u ulici Mechitaristengasse, nalazi se jermenski mehitaristički manastir. U njegovoj štampariji tokom XIX veka objavljivana su neka od najvažnijih dela srpske književnosti.

Tu je 1847. godine štampan „Gorski vijenac“, delo koje mnogi smatraju jednom od najvažnijih knjiga napisanih na srpskom jeziku. Pored njega, u Beču su štampana i druga Njegoševa dela, dok su pojedini rukopisi nastajali upravo tokom njegovih boravaka u gradu.

Za istoriju srpske književnosti ova lokacija ima gotovo mitski značaj.

Njegoš i Vuk Karadžić: Veza koja je oblikovala srpsku kulturu

Kada se govori o Njegošu u Beču, nemoguće je zaobići Vuka Stefanovića Karadžića.

Vuk je u austrijskoj prestonici proveo veliki deo života i upravo je preko njega Njegoš dolazio u kontakt sa mnogim evropskim intelektualcima. Njihova saradnja bila je od ogromnog značaja za razvoj moderne srpske književnosti.

Nije slučajno što su dela dvojice najvećih stvaralaca srpskog jezika povezana upravo sa Bečom.

Susreti sa najmoćnijim ljudima Evrope

Boravci Njegoša u Beču nisu bili samo književni.

Kao vladar Crne Gore sastajao se sa austrijskim kancelarom Meternihom, jednim od najuticajnijih evropskih političara svog vremena. Meternih je nakon Bečkog kongresa 1815. godine bio jedna od ključnih figura evropske politike i čovek, koji je imao ogroman uticaj na događaje širom kontinenta.

Njegoš je u Beču vodio diplomatske razgovore, gradio međunarodne veze i pokušavao da osigura bolji položaj Crne Gore među velikim silama.

Za malenu balkansku državu to je predstavljalo izuzetno važan politički uspeh.

U kojim delovima Beča je boravio Njegoš?

Istorijski izvori beleže više lokacija povezanih sa Njegoševim boravcima u austrijskoj prestonici.

Među njima se izdvajaju:

Taborstraße – tragovi starog Beča

Njegoš je tokom jednog boravka bio smešten u čuvenoj gostionici „Zum Schwarzen Adler“ na području današnjeg Leopoldstadta.

Hotel Kaiserin Elisabeth

Na uglu Weihburggasse i Kärntner Straße nalazi se hotel u kojem je takođe boravio Njegoš. Tokom XIX veka ovaj hotel bio je poznat među evropskom aristokratijom i uglednim gostima.

Graben – srce starog Beča

Jedna od najpoznatijih bečkih ulica povezana je sa zanimljivom anegdotom o Njegošu.

Upravo ovde ga je upoznao književnik Jovan Subotić, koji je ostavio zapis o njegovoj impresivnoj pojavi. Opisao ga je kao čoveka izuzetne visine, skladne građe i gotovo antičkog izgleda.

Njegoš je bio jedna od najvećih atrakcija Beča

Savremenici su često isticali da je Njegoš bio čovek koga je bilo nemoguće ne primetiti.

Bio je visok više od dva metra, što je za ono vreme predstavljalo pravu retkost. Njegova pojava ostavljala je snažan utisak na sve koji su ga upoznali.

Postoji i poznata anegdota iz Rusije kada je car Nikolaj I Romanov, poznat po visokom rastu, primetio da je Njegoš viši od njega. Prema predanju, na carevo iznenađenje Njegoš je odgovorio: „Samo je Bog iznad ruskog cara“.

Ovakve priče dodatno su gradile njegovu harizmu i ugled širom Evrope.

Predmeti iz Beča koji se i danas čuvaju na Cetinju

Veza između Njegoša i Beča nije ostala samo u knjigama.

U njegovoj rezidenciji „Biljarda“ na Cetinju i danas se čuva bilijarski sto koji je dopremljen iz Beča 1840. godine. Upravo po njemu rezidencija je dobila ime. Takođe, među eksponatima nalazi se i teleskop izrađen u jednoj poznatoj bečkoj radionici.

Ovi predmeti predstavljaju materijalne dokaze snažnih veza između srpskog naroda i Austrije tokom XIX veka.

Da li danas postoje tragovi Njegoša u Beču?

Odgovor je da.

Iako većina turista prolazi pored ovih lokacija ne znajući njihovu istoriju, tragovi Njegoševog prisustva i dalje postoje:

Mechitaristengasse – mesto gde je štampan „Gorski vijenac“,

Taborstraße – mesto gde se nalazila nekadašnja gostionica „Zum Schwarzen Adler“,

Weihburggasse – hotel Kaiserin Elisabeth,

Graben – ulica kojom je svakodnevno prolazio.

Za Srbe u Austriji ovo su mesta koja predstavljaju deo zajedničkog istorijskog nasleđa.

Zašto je priča o Njegošu u Beču važna za srpsku zajednicu u Austriji?

Danas u Austriji živi jedna od najvećih srpskih zajednica u Evropi. Međutim, istorijske veze Srba i Beča mnogo su starije od savremenih migracija.

Priča o Njegošu pokazuje da su upravo u austrijskoj prestonici nastajala dela koja su oblikovala nacionalni identitet, književnost i kulturu čitavih generacija.

Kada danas šetamo ulicama Beča, retko pomišljamo da je njima prolazio čovek, koji je napisao „Gorski vijenac“, razgovarao sa evropskim državnicima i ostavio neizbrisiv trag u istoriji srpskog naroda.

Njegoš i Beč – veza koja traje skoro dva veka

Ako postoji grad van prostora Srbije i Crne Gore koji je ostavio dubok trag u životu Petra II Petrovića Njegoša, onda je to upravo Beč.

Ovde su štampana njegova najvažnija dela, ovde je vodio diplomatske razgovore, učio strane jezike, upoznavao evropske intelektualce i stvarao književnost, koja je preživela vekove.

Zato priča o Njegošu u Beču nije samo istorijska zanimljivost. Ona je svedočanstvo o dubokim vezama između Austrije i srpskog naroda, vezama koje traju više vekova i koje i danas žive kroz srpsku zajednicu u Austriji.