Vuk Karadžić: Od počasnog doktorata u Jeni do ordena evropskih careva

Pre 203 godine, 25. septembra 1823. godine, Vuku Stefanoviću Karadžiću dodeljen je počasni doktorat filozofije Univerziteta u Jeni. Priznanje je stiglo u vreme kada je njegov rad na srpskom jeziku, gramatici i narodnoj književnosti već privlačio pažnju evropskih filologa.

Vuk Stefanović Karadžić tada još nije imao iza sebe sva dela po kojima ga danas poznajemo. Ipak, njegov rad već je bio dovoljno poznat nemačkim učenjacima da mu Univerzitet u Jeni dodeli počasnu titulu doktora filozofije. Inače, Univerzitet u Jeni je u 19. veku bio centar humanističkih i jezičkih studija, koji je dodeljivao počasne doktorate najistaknutijim reformatorima jezika.

Kako je Vuk dobio doktorat u Jeni?

Za Vukovo priznanje u Jeni posebno je bio zaslužan nemački filolog i teolog Johan Severin Vater, profesor Univerziteta u Haleu.

Vuk je 1823. godine boravio u Nemačkoj, i u Haleu pripremao štampanje svojih radova. Tamo je boravio kao gost profesora Vatera, koji je već poznavao njegov rad i bio upoznat sa značajem Vukovog istraživanja srpskog jezika i narodnih pesama.

Vater se založio da Vuk dobije počasni doktorat Univerziteta u Jeni. U pismu od 23. avgusta 1823. godine obratio se profesoru Foigtu, najstarijem profesoru Filozofskog fakulteta u Jeni, i preporučio Vuka za ovu titulu. U pismu je istakao njegov značaj kao lingviste i zamolio da se doktorat dodeli uz smanjenu taksu.

Univerzitet u Jeni prihvatio je predlog. Vuk je dobio diplomu doktora filozofije honoris causa, odnosno počasnog doktora filozofije.

Vukovo ime među evropskim učenjacima

Ovo priznanje nije došlo slučajno.

Vuk je u to vreme već imao kontakte sa evropskim učenjacima i književnicima. Njegov rad na srpskoj narodnoj poeziji privukao je pažnju nemačke intelektualne javnosti, a među ljudima, koji su se interesovali za njegov rad bili su Jakob Grim i Johan Volfgang Gete.

Vuk je tokom boravka u Nemačkoj 1823. i 1824. godine boravio u Haleu, Lajpcigu, Jeni, Vajmaru, Kaselu i Getingenu i njegova velika prihvaćenost u nemačkoj naučnoj sredini bila je vidljiva i kroz doktorat Univerziteta u Jeni.

Za Vuka je ovo bilo prvo veliko univerzitetsko priznanje koje je dobio u Evropi.

Vuk je titulu stavljao uz svoje ime

Počasni doktorat nije ostao samo formalno priznanje.

Vuk je Univerzitetu u Jeni zahvalio na dodeljenoj tituli, a doktorat je kasnije isticao na svojim knjigama. Vuk je titulu doktora filozofije stavljao na prvo mesto među svojim akademskim priznanjima.

Time je doktorat iz Jene postao deo Vukovog javnog predstavljanja i njegovog evropskog naučnog identiteta.

Od Jene do Austrijske akademije nauka

Doktorat Univerziteta u Jeni bio je jedno od prvih velikih evropskih priznanja Vukovom radu. Kasnije su usledila i druga.

Godine 1848. Vuk je postao dopisni član Austrijske akademije nauka u Beču. To priznanje posebno je važno za istoriju njegovih veza sa Austrijom. Vuk je veći deo svog naučnog i književnog rada razvijao u Beču, a njegova istraživanja srpskog jezika i narodne književnosti bila su poznata i u austrijskim naučnim krugovima.

Tako je put od počasnog doktorata u Jeni vodio do članstva u jednoj od najvažnijih naučnih institucija tadašnje Austrije.

Priznanja iz Austrije, Rusije i Pruske

Vukova evropska priznanja nastavila su se tokom narednih decenija.

Ruski car Nikolaj I odlikovao ga je 1841. godine zlatnom medaljom od 60 dukata, kao priznanje za njegovu prvu knjigu srpskih narodnih pesama.

Odlikovanja su mu kasnije dodeljivali i drugi evropski vladari.

Godine 1850., ličnim carskim ukazom, Vuk je dobio viteški krst trećeg reda Ordena Gvozdene krune cara Franca Jozefa. Naredne godine dobio je od istog cara i zlatnu medalju za nauku.

Pruski kralj odlikovao ga je 1852. godine Ordenom Crvenog orla III stepena, dok je ruski car 1862. godine Vuku dodelio Orden Svete Ane II stepena sa krunom.

Vuk je tako tokom života dobio priznanja iz više evropskih država i bio član različitih naučnih društava.

Zašto je doktorat iz Jene važan?

Počasni doktorat Univerziteta u Jeni pokazuje da je Vukov rad već početkom 1820-ih bio prepoznat izvan srpskog kulturnog prostora.

Njegovo istraživanje srpskog jezika i narodnih pesama bilo je predmet interesovanja nemačkih filologa i književnika. Univerzitet u Jeni time je Vuku dodelio akademsko priznanje u trenutku kada je njegov rad još bio u razvoju.

Posebno je važna uloga Johana Severina Vatera. On je Vuka predstavio jenskim profesorima i založio se za dodelu doktorata. U narednim godinama Vukove veze sa nemačkim naučnim i književnim krugovima nastavile su da se razvijaju.

Među njegovim poznanicima i saradnicima bili su Jakov Grim, Johan Volfgang Gete, Terezija Albertina Luiza fon Jakob, poznata kao Talvj, Vilhelm fon Humbolt, Leopold fon Ranke i drugi.

Od Jene do Beča, od nemačkih učenjaka do Austrijske akademije nauka, Vukovo ime tokom 19. veka postajalo je sve prisutnije u evropskoj nauci.