Graben 11: Trag kneza Miloša Obrenovića u srcu Beča

Na Grabenu 11, u samom srcu Beča, nalazi se palata Bartoloti-Partenfeld. U maju 1843. godine na ovoj adresi radila je trgovina Vasilija Aleksića pod nazivom „Kod kneza Miloša“, odnosno „Zum Fürsten Milosch“. Istorija ove adrese povezuje jednu od najpoznatijih bečkih ulica sa knezom Milošem Obrenovićem i srpskim trgovcima, koji su poslovali u Beču i koji su činili ogroman deo srpske zajednice tokom 19. veka u prestonici Habzburške monarhije.

Graben 11 nalazi se na uglu Grabena i Dorotheergasse, u prvom bečkom okrugu. Na toj adresi i danas stoji palata Bartoloti-Partenfeld, jedna od najpoznatijih baroknih građevina u centru Beča.

Palata je podignuta oko 1720. godine za braću Johana Paula i Johana Karla Bartoloti fon Partenfeld, koji su bili carski dvorski savetnici. Projekat za izgradnju ove palate uradio je Johan Lukasu fon Hildebrant, jednan od najznačajnijih arhitekata bečkog baroka, dok je gradnju izveo zidarski majstor Franc Jengl.

Zgrada je prvobitno služila kao stambena i poslovna zgrada za izdavanje. Njena namena razlikovala se od velikih aristokratskih palata u Beču, jer nije imala reprezentativni vestibul i monumentalno stepenište.

Poseban značaj palata je dobila tokom 19. veka, kada je Graben doživeo velike promene. Stari objekti postepeno su uklanjani, a ulica je dobila izgled, koji je u velikoj meri odredio njen današnji karakter. Medjutim, palata Bartoloti-Partenfeld ostala je sačuvana i danas je poslednja barokna palata na Grabenu, koja je preživela veliko preuređenje ove ulice u 19. veku.

Upravo u toj zgradi nalazila se trgovačka radnja Vasilija Aleksića.

Vasilije Aleksić i trgovina „Kod kneza Miloša“

U maju 1843. godine u bečkim novinama objavljen je oglas za trgovinu Vasilija Aleksića.

Naziv radnje bio je „Kod kneza Miloša“, na nemačkom „Zum Fürsten Milosch“.

Vasilije Aleksić bio je čovek od poverenja kneza Miloša Obrenovića i njegov poslovni saradnik. Zbog toga naziv trgovine nije bio slučajan. Aleksić je svoje poslovanje u Beču povezao sa imenom tada najpoznatijeg srpskog kneza.

Ono što je veoma bitno za istoriju Srba u Beču jeste da su tokom 19. veka srpski trgovci bili veoma poznati u gradu i poslovali su po čitavoj Evropi. Njihove trgovačke radnje i kompanije nalazile su se po čitavoj austrijskoj prestonici, a najviše u današnjem samom centru.

Graben 11

Graben je tada bio, kao i danas, jedno od najvažnijih mesta gradskog i trgovačkog života Beča, a sama trgovina Vasilija Aleksića nalazila se u palati, koja je već više od jednog veka bila deo istorijskog jezgra grada.

Radnja „Kod kneza Miloša“ poslovala je do kraja 1846. godine, kada je zatvorena i prodata.

Miloš Obrenović je 1839. godine napustio položaj kneza Srbije. Nakon njegove abdikacije na srpskom prestolu kratko su bili njegovi sinovi Milan i Mihailo, a 1842. godine za kneza je izabran Aleksandar Karađorđević.

Miloš je nakon odlaska iz Srbije živeo van zemlje, ali je nastavio da, održava veze sa ljudima kojima je verovao, i da prati političke prilike u Srbiji.

Beč je u tom periodu bio jedno od važnih mesta njegovog života i poslovnih veza. Kao prestonica Habzburške monarhije, grad je imao veliki politički i privredni značaj, a bio je i blizu Srbije i drugih srpskih krajeva u kojima su se odvijali važni politički i trgovački procesi.

Sam Vasilije Aleksić pripadao je krugu ljudi sa kojima je Miloš održavao poslovne veze.

Aleksić kao čovek od Miloševog poverenja

Vasilije Aleksić nije bio samo trgovac koji je poslovao u Beču. Bio je jedan od ljudi kojima je knez Miloš poveravao poslovne poslove. Njihova veza bila je dovoljno bliska da se Aleksićevo ime pojavljuje i u događajima iz Miloševog privatnog života.

Pa je tako, nakon neprijatnosti koju je knez Miloš imao sa Danicom, jednom od žena iz njegovog okruženja, rešeno da ona postane Aleksićeva supruga. Miloš joj je tom prilikom dao miraz od 40.000 forinti, a ono što celom slučaju daje još veći značaj jeste i da su kum i stari svat na ovom venčanju bili Vuk Karadžić i poznati cincarski trgovac, bankar dinastije Obrenović, Teodor Demeter Tirka.

Ovaj podatak pokazuje da je Aleksić bio mnogo bliži Miloševom krugu nego što bi se moglo zaključiti samo na osnovu činjenice da je držao trgovinu u Beču.

Srpski trgovci u Beču

Vasilije Aleksić nije bio jedini Srbin koji je u tom periodu poslovao u Beču.

Srpski trgovci dolazili su u austrijsku prestonicu još tokom 18. veka. Sa razvojem trgovine između Srbije, Ugarske i Austrije njihov broj se povećavao, a Beč je postajao jedno od važnih mesta za poslovanje ljudi iz srpskih krajeva.

Za trgovce iz Srbije Beč je bio značajan zbog velikog tržišta, razvijenog bankarskog sistema, državnih institucija i položaja koji je imao u privrednom životu srednje Evrope.

Srpski trgovci nisu poslovali samo u predgrađima ili na manje važnim mestima. Pojedini su svoje radnje otvarali u samom centru grada, kao što je bio slučaj sa Aleksićem.

Graben 11, nekad i sad

Graben je u vreme kada je Aleksić otvorio svoju radnju već bio jedno od glavnih trgovačkih mesta u Beču.

Ulica je tokom 19. veka počela značajno da se menja. Razvoj grada i povećanje trgovine doveli su do novih građevinskih zahvata, a veliki broj starijih objekata je uklonjen.

Palata Bartoloti-Partenfeld ostala je izuzetak.

Danas je Graben jedna od najposećenijih i najprepoznatljivijih lokacija modernog Beča, ali palata Bartoloti-Partenfeld i danas čuva izgled građevine iz vremena bečkog baroka i predstavlja poslednju sačuvanu baroknu palatu na Grabenu, nakon velikog preuređenja, koje je ova ulica doživela tokom 19. veka.

Pored velikog arhitektonskog značaja, ova palata je važna i za srpsku istoriju u Beču, jer čuva zanimljivu priču o knezu Milošu i njegovim danima u austrijskoj prestonici.