Jovan Ilkić u Beču: Studije kod Teofila fon Hansena i rad na Parlamentu

Jovan Ilkić jedan je od srpskih arhitekata, čiji je profesionalni put neraskidivo povezan sa Bečom. U austrijskoj prestonici proveo je godine studiranja, upoznao arhitekturu velikog evropskog gradilišta i radio u birou Teofila fon Hansena, arhitekte, koji je svojim projektima snažno obeležio izgled Beča u drugoj polovini 19. veka.

Za Ilkića je Beč bio više od mesta školovanja. Tu je stekao obrazovanje, koje će kasnije primeniti u Srbiji i Beogradu, gde će projektovati neke od najpoznatijih građevina svog vremena.

Iz Zemuna u Beč

Jovan Ilkić rođen je 1857. godine u Zemunu. Školovanje je nastavio u Beču, gde je upisao Akademiju likovnih umetnosti i studije arhitekture.

Arhiva Akademije likovnih umetnosti u Beču čuva zapis o njegovom školovanju pod imenom Johann Georg Ilkits, odnosno Jovan Ilkić. Kao period njegovog studiranja navedene su godine od 1876. do 1883., a bio je evidentiran kao student slavnog Teofila fon Hansena.

U istoj akademskoj sredini ranije je studirao i Svetozar Ivačković, još jedan srpski arhitekta koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju arhitekture u Srbiji. Arhiv Akademije beleži njegovo školovanje od 1869. do 1874. godine, takođe u vezi sa Hansenom.

Beč je u to vreme prolazio kroz veliku urbanističku transformaciju. Rušenje starih gradskih fortifikacija i izgradnja Ringštrase otvorili su prostor za čitav niz monumentalnih javnih zgrada. Arhitekte su projektovale muzeje, pozorišta, palate, institucije i reprezentativne državne objekte.

U takvom gradu Ilkić je započeo svoje profesionalno formiranje.

Teofil fon Hansen, profesor i arhitekta

Teofil fon Hansen bio je jedan od najvažnijih arhitekata tadašnjeg Beča. Rođen je u Kopenhagenu 1813. godine, a u Beč je došao 1846. godine. Njegov opus u austrijskoj prestonici obuhvata zgrade Musikverein-a, Akademije likovnih umetnosti, Berze, kao i Parlament na Ringštrase. Od 1868. godine predavao je na Akademiji likovnih umetnosti u Beču.

Hansen je posebnu pažnju posvećivao arhitekturi antičke Grčke. Njegovo interesovanje za helensku arhitekturu oblikovalo se tokom godina provedenih u Atini, a taj uticaj kasnije je postao prepoznatljiv u njegovim najpoznatijim bečkim građevinama.

Najpoznatiji primer je Parlament na Ringštrase.

Kada je 1869. dobio zadatak da projektuje novu zgradu austrijskog parlamenta, Hansen je predložio monumentalno zdanje zasnovano na uzorima grčke antike. Gradnja je počela 1874. godine, a prve sednice u novoj zgradi održane su 1883. godine.

Upravo u Hansenovom okruženju Ilkić je napravio prve profesionalne korake.

Ilkić u Hansenovom birou

Po završetku studija Ilkić nije odmah napustio Beč.

Radio je u Hansenovom birou i bio uključen u poslove vezane za izgradnju Parlamenta. Tako je Ilkić svoju graditeljsku karijeru započeo upravo u Beču kao Hansenov saradnik na izgradnji Parlamenta, a u Hansenovom birou ostao je do avgusta 1883. godine.

To je važan detalj u njegovoj biografiji. Ilkić nije samo studirao kod jednog od najpoznatijih evropskih arhitekata svog vremena. Kao mlad arhitekta imao je priliku da radi u njegovom neposrednom profesionalnom okruženju, u periodu kada se u Beču završavalo jedno od najvećih gradilišta tadašnje Evrope.

Parlament je bio Hansenov projekat i njegovo autorsko delo. Ilkićeva uloga bila je u radu Hansenovog biroa, a ne u samostalnom projektovanju zgrade. Upravo zato je bečko iskustvo važno za razumevanje njegovog kasnijeg rada, jer je upravo u svojim bečkim danima upoznao način na koji nastaje monumentalna javna arhitektura i radio u sredini u kojoj su se istovremeno razvijali arhitektura, urbanizam i graditeljska tehnika.

Hansenovi srpski učenici

Ilkićev slučaj nije bio usamljen.

Tokom druge polovine 19. veka više srpskih arhitekata školovalo se u Beču. Akademija likovnih umetnosti bila je jedno od mesta na kojima su se obrazovali budući arhitekti koji će kasnije raditi u Srbiji.

Među njima su bili Svetozar Ivačković i Jovan Ilkić, a sa bečkom školom i Hansenovim krugom povezani su i drugi arhitekti, koji će ostaviti trag u srpskoj arhitekturi.

Posebno je značajna činjenica da su pojedini srpski studenti po završetku školovanja imali mogućnost da ostanu u evropskim centrima, ali su se vraćali u Srbiju. Ilkić je bio među njima.

Šta je Ilkić poneo iz Beča

U Beču je Ilkić upoznao akademsku arhitekturu, monumentalne javne objekte i arhitektonski pristup, koji je spajao istorijske uzore sa savremenim potrebama države i grada.

Kasnije će se u njegovim projektima pojavljivati različiti elementi akademizma, neobaroka, neorenesanse, nacionalnog stila i drugih arhitektonskih uticaja.

Veza sa Hansenom posebno je važna za razumevanje pojedinih Ilkićevih rešenja. U njegovim kasnijim građevinama pojavljuju se elementi koji su bili karakteristični za arhitektonsku školu kojoj je pripadao njegov bečki profesor.

Zgrada Doma Društva Svetog Save u Beogradu, Oficirski dom i pojedini drugi objekti pokazuju kako je iskustvo stečeno u Beču dobilo novu formu u Srbiji.

Ilkić, međutim, nije postao arhitekta koji je jednostavno preneo bečke građevine u Beograd. Njegov kasniji opus pokazuje različita rešenja i promene u arhitektonskom stilu.

Kraj bečkih godina

Godine 1883. završio se Ilkićev bečki period.

Imao je 26 godina kada je napustio grad u kojem je proveo ključne godine svog profesionalnog obrazovanja. Iza njega su ostali Akademija likovnih umetnosti, Hansenov biro i iskustvo stečeno na radu u okruženju u kojem je nastajao bečki Parlament.

Vratio se u Srbiju i započeo karijeru koja će trajati više od tri decenije.

Beč je ostao važan deo njegove biografije, ali je njegov najpoznatiji arhitektonski opus nastao u Beogradu.