Kurtovići u Beču: Porodica srpskih trgovaca i Steyrerhof 3

Na adresi Steyrerhof 3 u centru Beča nekada je živela porodica Kurtović. Maksim Kurtović, trgovac poreklom iz Trebinja, imao je ovde stan i trgovačku radnju, a njegova porodica bila je povezana sa Dositejem Obradovićem, Trstom i širim trgovačkim mrežama srpskih trgovaca u Habzburškoj monarhiji i Osmanskom carstvu.

Danas Steyrerhof izgleda kao mali prolaz u samom centru Beča. U 18. veku ovaj prostor imao je sasvim drugačiju ulogu. Nalazio se u delu grada u kojem su poslovali trgovci, a u neposrednoj blizini su Fleischmarkt, Griechengasse i grčke pravoslavna crkva Svetog Đorđa i Svete trojice.

U tom prostoru svoj trag ostavila je i porodica Kurtović.

Maksim Kurtović iz Trebinja

Maksim Kurtović rođen je 1731. godine u Trebinju. U Beč je došao iz Trsta pre 1776. godine i ovde se bavio trgovinom.

Njegova trgovačka radnja nalazila se u Steyrerhofu. U starim bečkim adresama kompleks je imao drugačije kućne brojeve. Maksimova adresa navodi se kao Steyrerhof 679, a kasnije 773. Današnja adresa je Steyrerhof 3.

Autobiografija Dositeja Obradovića „Život i priključenija“, koja je štampana u Lajpcigu, upravo nam donosi najvažnije detalje o Dositejevom životu u Beču.

Dositej je Maksima Kurtovića poznavao kao prijatelja i dobrotvora. Kurtović ga je primao u svom domu, a kasnije ga je pozvao da njegovim ćerkama drži časove.

Dositej je podučavao Mariju i Hristinu Kurtović

Maksim i njegova supruga Jelena imali su ćerke Mariju i Hristinu. Dositej im je držao časove francuskog i italijanskog jezika.

U svojim zapisima detaljno opisuje odnos sa porodicom Kurtović. Pominje Maksimovu gostoljubivost i pomoć koju mu je pružao, kao i vreme koje je provodio u njihovom domu. Dositej je posebno isticao način na koji su se Maksim i njegova supruga Jelena odnosili prema njemu.

Ovaj deo Dositejeve autobiografije važan je zato što pokazuje kako su izgledali odnosi između obrazovanih ljudi i trgovačkih porodica u Beču krajem 18. veka. Trgovci nisu bili samo poslovni ljudi. Njihovi domovi bili su mesta okupljanja, obrazovanja i kontakata sa ljudima, koji su dolazili iz različitih delova Evrope.

Kurtovići između Trebinja, Trsta, Beča i Smirne

Porodica Kurtović nije bila vezana samo za Beč.

Njihova trgovačka mreža povezivala je više gradova na prostoru Srednje Evrope i Mediterana. Istorijska literatura o srpskim trgovcima navodi Kurtoviće među bogatim trgovačkim porodicama Hercegovine, koje su imale poslovne veze sa Smirnom, Beogradom, Trstom i drugim trgovačkim centrima.

Posebno mesto u istoriji porodice ima Jovan, odnosno Jovo Kurtović iz Trebinja. On se sredinom 18. veka preselio u Trst i razvio veliku i uspešnu trgovačku mrežu. Njegovi poslovni kontakti obuhvatali su jadransku obalu, Smirnu, Beč, Prag i Amsterdam. Jovan Kurtović izdvaja se kao jedan od važnih srpskih trgovaca tog perioda.

Kurtovići su tako pripadali trgovačkom svetu, koji nije poznavao granice današnjih država. Posao ih je povezivao sa lukama i gradovima od Jadrana do Osmanskog carstva, dok su Beč i Trst bili važna mesta njihovog poslovanja.

Steyrerhof i pravoslavni Beč

Za razumevanje, ne samo života porodice Kurtović, već čitave trgovačke i pravoslavne zajednice u Beču, Steyrerhof nam je veoma važan.

U 18. veku u ovom kompleksu nalazila se kapela Svetog Đorđa, koja je do izgradnje grčkih crkava Svetog Đorđa i Svete trojice, bila jedina pravoslavna bogomolja u Beču, koju su koristili pravoslavni vernici različitog porekla. Kapela je bila povezana sa grčkom trgovačkom zajednicom, ali je okupljala i druge pravoslavne hrišćane.

Steyrerhof se nalazi u neposrednoj blizini Fleischmarkta i Griechengasse, prostora u kojem su živeli i poslovali trgovci sa Balkana. Srpsko prisustvo u ovom delu Beča bilo je posebno izraženo tokom 18. i 19. veka.

Maksim Kurtović umro je u Steyrerhofu

Maksim Kurtović umro je 28. aprila 1799. godine u svom stanu u Steyrerhofu. Sahranjen je dva dana kasnije na pravoslavnom delu groblja Sankt Marks u Beču.

Sa istim kompleksom bio je povezan i njegov sin Jovan Kurtović, rođen 1774. godine. Jovan je umro 7. januara 1795. godine u stanu porodice u Steyrerhofu, a sahranjen je na istom pravoslavnom delu groblja Sankt Marks.

U Steyrerhofu je živeo i Simeon Kurtović, pravoslavni sveštenik, koji je umro 20. decembra 1796. godine takođe u Steyrerhofu. I on je sahranjen na pravoslavnom delu groblja Sankt Marks.

Steyrerhof 3 danas

Današnji Steyrerhof deo je istorijskog kompleksa u prvom bečkom okrugu. Ime Steyrerhof potiče od vlasnika iz 15. veka, Ulriha Štejra, dok je zahvaljujući vlasnici iz 18. veka, grofici fon Hauksleder, izvršen veliki deo radova na tadašnjem kompleksu. Tokom radova 80-tih godina 20. veka, Steyrerhof je povezan sa susednim objektima na Fleischmarktu.

Na adresi Steyrerhof 3 danas se nalazi i spomen-ploča Dositeju Obradoviću, postavljena 1956. godine. Tako su na istom mestu ostali povezani tragovi dve priče: Dositejeve, književne i prosvetiteljske, i trgovačke istorije porodice Kurtović.

Za istoriju Srba u Beču Steyrerhof je važan upravo zbog ljudi koji su ovde živeli i radili. Maksim Kurtović i njegova porodica pripadali su generaciji srpskih trgovaca, koja je još u 18. veku bila prisutna u samom centru habzburške prestonice.