Petrovačka cesta – zločin koji ne sme biti zaboravljen: 31 godina od napada na izbegličku kolonu

Postoje događaji koji ostavljaju dubok trag u kolektivnom pamćenju jednog naroda, bez obzira na to koliko vremena protekne. Jedan od njih jeste napad na izbegličku kolonu na Petrovačkoj cesti 7. avgusta 1995. godine, kada su u vazdušnom napadu stradali civili, koji su proterani sa svojih vekovnih ognjišta tokom vojne operacije „Oluja“.

Više od tri decenije kasnije, porodice žrtava i dalje čekaju pravosnažan sudski epilog, dok se svake godine na mestu stradanja odaje počast onima, koji nisu uspeli da stignu do sigurnosti.

Šta se dogodilo na Petrovačkoj cesti?

Dana 7. avgusta 1995. godine, na putu između Bosanskog Petrovca i Ključa, u blizini sela Klenovac (Janjile), izbeglička kolona, u kojoj su se nalazili civili iz Like i severne Dalmacije, našla se na meti avionskog raketiranja.

U napadu je ubijeno deset osoba, među kojima četvoro dece, dvadesetogodišnja devojka i stariji civili, dok je više desetina ljudi ranjeno. Već narednog dana, 8. avgusta, još jedna izbeglička kolona napadnuta je kod Svodne, kada su poginule još tri osobe. Zbog povezanosti ova dva događaja, u javnosti se često zajedno označavaju kao zločin na Petrovačkoj cesti.

Među žrtvama bila su i deca

Najpotresniji deo ove tragedije jeste činjenica da su među ubijenima bila deca koja nisu učestvovala u ratnim dejstvima.

Ubijeni su, između ostalih, šestogodišnji Jovica Drča, devetogodišnji Žarko Rajić, jedanaestogodišnja Nevenka Rajić i trinaestogodišnji Darko Vuković. Stradale su čitave porodice koje su u kolonama pokušavale da pronađu spas daleko od ratnih sukoba.

Napad koji i danas izaziva brojne polemike

Napad na Petrovačkoj cesti ostaje predmet različitih pravnih i političkih tumačenja. Organizacije koje dokumentuju ratne zločine navode da je reč o napadu na izbegličku kolonu sa civilnim stanovništvom, dok hrvatska strana osporava pojedine navode i odbacuje odgovornost za protivpravno gađanje civila. Zbog toga ovaj slučaj i dalje predstavlja jednu od najosetljivijih tema, kada je reč o ratovima devedesetih na prostoru bivše Jugoslavije.

Sudski postupak i potraga za pravdom

Tužilaštvo za ratne zločine Republike Srbije podiglo je optužnicu protiv četvorice visokih oficira Hrvatskog ratnog vazduhoplovstva – generala Zdenka Radulja, brigadira Vladimira Mikca, pukovnika Danijela Borovića i pukovnika Željka Jelenića. Optužnica ih tereti za navodno naređivanje i izvršenje raketiranja izbegličkih kolona na Petrovačkoj cesti kod Bosanskog Petrovca i u mestu Svodna 7. i 8. avgusta 1995. godine. Optužnicu je potvrdio Apelacioni sud u Beogradu, čime su stvoreni uslovi za vođenje krivičnog postupka pred Posebnim odeljenjem za ratne zločine Višeg suda u Beogradu, ali je sudski postupak otežan zbog toga što Hrvatska ne priznaje nadležnost srpskog pravosuđa u ovom predmetu. Suđenje traje u odsustvu optuženih, a konačna sudska odluka još nije doneta.

Sećanje kao dug prema žrtvama

Na mestu stradanja svake godine održavaju se parastosi i komemoracije u znak sećanja na poginule civile. Za porodice nastradalih, Petrovačka cesta nije samo istorijski događaj, već lična tragedija koja traje više od tri decenije.

Bez obzira na političke razlike i različita tumačenja ratnih događaja, stradanje civila ostaje jedna od najbolnijih posledica svakog oružanog sukoba. Upravo zbog toga sećanje na Petrovačku cestu predstavlja podsećanje na cenu koju u ratovima najčešće plaćaju oni koji u njima ne učestvuju.

Zašto Petrovačka cesta i danas zauzima posebno mesto u kolektivnom sećanju?

Petrovačka cesta ostala je simbol stradanja izbegličkih kolona tokom završnih dana rata u Hrvatskoj. I danas, više od trideset godina kasnije, pitanja odgovornosti, pravde i istorijskog sećanja ostaju otvorena.

Dok sudski postupci traju, porodice žrtava nastavljaju da neguju uspomenu na svoje najbliže, verujući da nijedna nevina žrtva ne sme biti zaboravljena. Petrovačka cesta zbog toga nije samo geografski pojam, već mesto koje i danas podseća na ljudsku cenu rata i važnost očuvanja sećanja na civilne žrtve.