Pre 105 godina preminuo je kralj Petar I Karađorđević: Beč čuva tragove njegovog života

Na današnji dan, 16. avgusta 1921. godine, preminuo je kralj Petar I Karađorđević, jedan od najznačajnijih srpskih vladara modernog doba. Od njegove smrti prošlo je 105 godina, ali sećanje na kralja, koji je Srbiju vodio kroz Balkanske ratove i Prvi svetski rat, i danas zauzima posebno mesto u srpskoj istoriji.

Za nas u Beču njegova biografija ima još jednu zanimljivu dimenziju. Petar Karađorđević je u Beču boravio više puta, a grad je ostavio trag u njegovom životu još dok je bio mladi knežević, daleko od srpskog prestola.

Od prognanog kneževića do kralja Srbije

Petar Karađorđević rođen je 1844. godine u Beogradu, kao sin kneza Aleksandra Karađorđevića. Nakon abdikacije njegovog oca 1858. godine, porodica je napustila Srbiju, a Petar je najveći deo mladosti i više decenija života proveo van otadžbine.

Školovao se u Ženevi i Francuskoj, a 1864. godine završio je čuvenu vojnu akademiju Saint-Cyr. Kao dobrovoljac učestvovao je u Francusko-pruskom ratu, a 1875. pridružio se ustanku u Hercegovini, gde se borio pod imenom Petar Mrkonjić.

Godine 1883. oženio se princezom Zorkom Petrović-Njegoš, ćerkom crnogorskog knjaza Nikole. Posle decenija provedenih u političkoj emigraciji, njegov život se iz korena promenio 1903. godine.

Nakon Majskog prevrata i ubistva kralja Aleksandra Obrenovića, Petar Karađorđević izabran je za kralja Srbije.

Beč kao važan trag iz života Petra Karađorđevića

Petrovi dolasci u Beč predstavljaju zanimljiv deo njegove biografije, posebno za srpsku zajednicu koja danas živi u austrijskoj prestonici.

Tokom svojih boravaka u gradu, Petar je bio povezan i sa svojom porodicom, a jedan od istorijskih tragova vezuje ga za Hotel Kaiserin Elisabeth u Weihburggasse, u samom centru Beča, nedaleko od katedrale Svetog Stefana.

Danas je to mirna ulica u srcu Beča, ali je u drugoj polovini 19. i početkom 20. veka ovaj deo grada bio jedno od mesta susreta evropske političke i kulturne elite.

Još značajnija je Petrova veza sa Bečom kroz jednu knjigu.

Budući kralj preveo „O slobodi“

Dok je još bio prognani knežević i pretendent na srpski presto, Petar Karađorđević preveo je na srpski jezik čuveno delo engleskog filozofa Džona Stjuarta Mila – „O slobodi“ (On Liberty).

Prevod je završen krajem 1867. godine, a knjiga je štampana u Beču 1868. godine, o Petrovom ličnom trošku. Veći deo tiraža bio je namenjen Ujedinjenoj omladini srpskoj.

Izbor dela nije bio slučajan.

Petar, koji je kao mladić sam iskusio život političkog prognanika, bio je snažno zainteresovan za ideje slobode mišljenja, govora, štampe i političkog organizovanja. Decenijama kasnije, kada je postao kralj Srbije, upravo će se njegovo vreme na prestolu pamtiti kao period razvoja parlamentarizma i političkih sloboda.

Tako se između jednog mladog kneževića, koji u Beču prevodi delo o slobodi i starog kralja koji vlada Srbijom može povući jasna životna linija.

Kralj u najtežim godinama srpske istorije

Petar I Karađorđević vladao je Srbijom od 1903. do 1918. godine, a potom je postao prvi kralj Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Njegova vladavina obuhvatila je Balkanske ratove 1912. i 1913. godine i Prvi svetski rat 1914–1918. Iako već u poznim godinama, kralj je tokom ratnih godina bio uz vojsku i narod. Prošao je i kroz albansku golgotu sa srpskom vojskom, a njegov lik ostao je snažno povezan sa stradanjem i pobedom Srbije u Velikom ratu.

Zbog jednostavnosti i neposrednosti narod ga je nazivao „Čika Pera“, dok je ostao upamćen i kao kralj Oslobodilac.

Kralj Petar umro je 16. avgusta 1921. godine

Kralj Petar I Karađorđević preminuo je 16. avgusta 1921. godine u Beogradu, u 77. godini života. Sahranjen je u Crkvi Svetog Đorđa na Oplencu.

105 godina kasnije, njegov život ostaje zanimljiv ne samo zbog velikih događaja kojima je prisustvovao, već i zbog brojnih evropskih tragova koji ga povezuju sa gradovima u kojima je boravio.

Jedan od njih je i Beč.

Za srpsku zajednicu u austrijskoj prestonici posebno je zanimljivo što se priča o Petru Karađorđeviću ovde ne završava samo na jednom hotelskom boravku. Ona vodi do njegovih mladalačkih godina, do knjige „O slobodi“, štampane upravo u Beču, i do čoveka, koji će nekoliko decenija kasnije postati kralj Srbije.