Sudbina spomenika srpskih generala u Beču: Ostrvo je preživelo, spomenik nije

Na starom bečkom groblju Sankt Marks, gde su nekada sahranjivani oficiri, plemići i ugledni građani carske prestonice, decenijama više ne postoji spomenik generalu Lazaru Mamuli, jednom od najpoznatijih Srba u službi Habzburške monarhije.

Ime Lazara Mamule i danas je poznato širom Jadrana. Po njemu je nazvano ostrvo Mamula na ulazu u Bokokotorski zaliv, mesto na kome je sredinom XIX veka podignuta monumentalna tvrđava, koja i danas dominira morskim prolazom. Ali dok ostrvo i dalje nosi njegovo ime, trag o čoveku koji ga je proslavio u samom Beču gotovo je nestao.

Srbin, baron i guverner Dalmacije

Malo ko danas zna da je Mamula bio jedan od najznačajnijih srpskih generala u austrijskoj vojsci, čovek koji je stigao do titule barona i položaja guvernera Dalmacije. Pripadao je generaciji Srba iz Vojne krajine, koji su vekovima bili okosnica odbrane Habzburškog carstva.

Od guvernera Dalmacije do zaboravljenog groba u Beču

Poslednje godine života Lazar Mamula proveo je u Beču, u zgradi na adresi Getreidemarkt 13, nedaleko od samog centra grada. Posle smrti sahranjen je na groblju Sankt Marks, jednom od najstarijih i najznačajnijih bečkih grobalja.

Međutim, njegov spomenik već dugo ne postoji.

Bez velike pažnje javnosti, bez obeležja i gotovo bez sećanja, nestao je trag čoveka čije ime i danas stoji na mapama Jadrana. Sudbina Mamulinog groba postala je simbol šireg zaborava srpskih oficira, koji su u službi Beča gradili vojnu i političku istoriju Evrope.

Srbi generali koji su nestali iz kolektivnog pamćenja

Istorijski podaci pokazuju da je na groblju Sankt Marks sahranjeno nekoliko stotina pravoslavnih Srba. Najstariji pisani trag potiče iz 1784. godine.

Pored Lazara Mamule, tu su bili sahranjeni i drugi srpski generali Habzburške monarhije poput Jovana Aleksića fon Maina, zatim Petar Duka de Kadar, Danijel Jeremić, Timotije fon Popović, Dimitrije Radošević fon Radoš, Arsenije Sečujac fon Heldenfeld, Gedeon Zastavniković.

Danas su mnoga njihova grobna mesta nepoznata ili bez vidljivih obeležja. Iako su nekada bili generali carske vojske, ljudi koji su branili granice monarhije i učestvovali u velikim evropskim ratovima, vreme je izbrisalo njihova imena iz javnog prostora.

Ostrvo je preživelo, spomenik nije

Paradoksalno, ime Lazara Mamule danas je poznatije turistima i putnicima, nego istoričarima. Ostrvo Mamula, nekadašnja austrougarska tvrđava, danas je jedan od najprepoznatljivijih simbola ulaza u Boku Kotorsku.

Ali u Beču, gradu kome je služio i u kome je okončao život, njegov spomenik je odavno nestao. Tako je sudbina generala Lazara Mamule postala i priča o sudbini mnogih Srba u Habzburškoj monarhiji, ljudi koji su stizali do najviših činova, a potom polako nestajali iz istorijskog pamćenja.