Svetosavski bal u Beču: više od jednog veka srpske kulturne tradicije

Slovenski balovi, organizovani u Beču tokom četrdesetih godina 19. veka, postavili su temelje srpskog balskog života u austrijskoj prestonici. Srpska balska tradicija nastavila je da živi i u decenijama koje su usledile, nadživevši i Obrenoviće, Vuka, Njegoša, ali i menjajući organizatore, mesta održavanja i društveni okvir. Jedna od važnih etapa tog kontinuiteta počinje krajem 19. veka, kada su srpski studenti u Beču organizovali Svetosavsku akademiju.

Svetosavska akademija 1897. godine u teatru Ronacher

Godine 1897. srpsko akademsko društvo „Zora“, koje je okupljalo srpske studente u Beču, organizovalo je Svetosavsku akademiju i koncert u balskoj sali teatra Ronacher. Svečanost je održana pod pokroviteljstvom mitropolita dabrobosanskog Đorđa Nikolajevića, a prihod je bio namenjen prenosu posmrtnih ostataka Vuka Stefanovića Karadžića sa bečkog groblja Sankt Marks u Beograd.

Ovaj događaj pokazuje da su svetosavske svečanosti imale širi kulturni i nacionalni značaj. Okupljanje nije bilo samo prilika za druženje srpskih studenata i uglednih gostiju, već i način da se podrže konkretni ciljevi povezani sa srpskom kulturnom i istorijskom baštinom.

Nikola Zec na svetosavskoj svečanosti 1908. godine.

Na Svetog Savu, 27. januara 1908. godine, srpsko akademsko društvo „Zora“ organizovalo je svetosavsku proslavu u Kursalonu, u bečkom Gradskom parku. Među učesnicima bio je Nikola Zec, bas i član ansambla Bečke državne opere, jedan od najzapaženih operskih pevača svog vremena..

Zec je iza sebe imao više od hiljadu nastupa, što govori o obimu njegovog umetničkog rada i mestu, koje je zauzimao na operskoj sceni. Njegovo učešće na svetosavskoj svečanosti pokazuje da su organizatori nastojali da program povežu sa uglednim umetnicima, koji su delovali u kulturnom životu Beča i Evrope.

Svetosavski balovi između dva svetska rata

Posle Prvog svetskog rata svetosavske svečanosti nastavljene su u novim političkim okolnostima. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, osnovana 1918. godine, a kasnije i Kraljevina Jugoslavija, postala su okvir u kojem su srpske organizacije i diplomatski predstavnici u Beču nastavljali da neguju kulturne veze sa austrijskom prestonicom.

Proslava održana 26. januara 1925. godine u hotelu Kontinental organizovana je pod pokroviteljstvom Jelene, supruge diplomatskog predstavnika dr Milana Milojevića, i ženskog društva Kraljevine SHS. U programu su učestvovali Nikola Zec i violinista Petar Stojanović.

Narednih godina mesto održavanja se menjalo. Bal je 1926. godine organizovan u dvorani Casino Palace na Schwarzenbergplatz-u, dok je 27. januara 1928. ponovo održan u Kursalonu. Iste prostorije bile su domaćin i proslave 27. januara 1929. godine, organizovane pod pokroviteljstvom diplomatskog predstavnika Bogoljuba Jeftića. Na balu se igralo kolo, ali i bečki valcer, što svedoči o spoju srpske plesne tradicije i balskih običaja austrijske prestonice.

Svečanost je 26. januara 1930. ponovo održana u dvorani Casino Palace, a 1931. i 1932. godine u Kursalonu. Među gostima se nalazio i knez Eduard od Lihtenštajna, dok je na proslavi 1933. godine prisustvovala Leopoldina Miklas, supruga austrijskog predsednika Vilhelma Miklasa, zajedno sa ćerkom Hildom. Prisustvo članova austrijskog javnog i društvenog života pokazuje da svetosavske svečanosti nisu bile zatvorene samo za srpsku zajednicu.

Godine 1934. bal je organizovala Jugoslovensko-austrijska privredna komora. Održan je 8. februara u Musikverein-u, pod pokroviteljstvom diplomatskog predstavnika Đorđa Nastasjevića.

Svetosavski bal planiran za 1935. godinu, otkazan je zbog državne žalosti nakon ubistva kralja Aleksandra Karađorđevića u Marseju, oktobra 1934. godine. Balovi su ponovo održani 1937. godine, kada je program otvoren srpskim kolom, a među gostima je ponovo bila prva dama, Leopoldina Miklas.

Poslednji Svetosavski bal pre Drugog svetskog rata održan je 19. februara 1938. godine u Kursalonu, pod pokroviteljstvom diplomatskog predstavnika Branka Lazarevića. Među zvanicama su bile Leopoldina Miklas i njena ćerka Hilda. Time se završila jedna duga etapa organizovanih srpskih balskih okupljanja u Beču.

Obnova Svetosavskog bala 1998. godine

Posle višedecenijskog prekida, koji je usledio posle Drugog svetskog rata, Svetosavski bal obnovljen je u januaru 1998. godine, u organizaciji Srpskog centra u Beču. Obnova je označila nastavak tradicije, koja je svoje korene imala u srpskim balskim okupljanjima 19. veka i svetosavskim svečanostima i akademijama, koje su se održavale u decenijama pre Drugog svetskog rata.

Savremeni Svetosavski bal oslanja se na to istorijsko nasleđe, ali istovremeno prati kulturni život današnjeg Beča. Njegov program povezuje bečki valcer, srpski kadril i srpske tradicionalne igre, klasičnu muziku i operska izvođenja. Tokom godina bal se održavao u različitim bečkim hotelima i svečanim prostorima, a poslednje četiri godine domaćin mu je palata Hofburg.

Svetosavski bal danas

Današnji Svetosavski bal prevazilazi okvire okupljanja srpske zajednice. Među njegovim gostima nalaze se predstavnici austrijskih institucija, diplomate, umetnici i ličnosti iz javnog i kulturnog života. Poslednjih godina među zvanicama su bili i gradonačelnik Beča Michael Ludwig, kao i austrijski kancelar, uz brojne druge zvaničnike i predstavnike društvenog života.

Takav karakter bala ima istorijski kontinuitet. Još u ranijim decenijama na svetosavskim svečanostima okupljali su se ugledni predstavnici austrijskog društva, diplomate i članovi aristokratskih porodica. Njihovo prisustvo svedočilo je o vezama koje su srpska zajednica i njene kulturne organizacije gradile sa sredinom u kojoj su delovale.

Od prvih slovenskih balova četrdesetih godina 19. veka, preko Svetosavske akademije iz 1897. i međuratnih balova, do današnjih svečanosti u Hofburgu, ova tradicija menjala je oblik i prolazila kroz periode prekida. Ipak, osnovna ideja ostala je ista – okupljanje oko srpske kulture i običaja, uz otvorenost prema gradu i društvu u kojem se manifestacija održava. Upravo u toj povezanosti istorijskog nasleđa i savremenog kulturnog života leži značaj Svetosavskog bala u Beču.