Slovenski balovi u Beču: Preteča Svetosavskog bala na kojima su bili Vuk Karadžić i Njegoš

Od prve polovine 19. veka, Slovenski balovi bili su važan deo društvenog i kulturnog života Beča. U balskim dvoranama okupljali su se predstavnici srpske i drugih slovenskih zajednica, ali i pripadnici austrijske aristokratije i ugledni ljudi iz javnog i kulturnog života prestonice. Ove svečanosti bile su mesto susreta političkih predstavnika, pisaca, studenata i intelektualaca, među kojima je bio i knez Miloš Obrenović. Posebno mesto u istoriji Slovenskih balova zauzimaju Srpski kadril, Johana Štrausa Mlađeg, posvećen knezu Mihailu Obrenoviću, i bal održan 1847. godine, kojem je vladika Petar II Petrović Njegoš prisustvovao u narodnoj nošnji.

Prvi Slovenski bal 1843. godine

Prvi Slovenski bal održan je 11. februara 1843. godine. Beč je tada bio značajno središte srpskog političkog i kulturnog života izvan granica Kneževine Srbije. U gradu su boravili ljudi, koji su zbog političkih prilika, obrazovanja, književnog rada ili trgovine bili povezani sa habzburškom prestonicom.

Slovenski balovi okupljali su pripadnike različitih slovenskih naroda, kao i predstavnike bečkog društva. Balske svečanosti bile su deo društvenog života grada, ali su za slovenske goste predstavljale i priliku za međusobno povezivanje.

Među ličnostima koje se vezuju za ovu tradiciju bili su kneževi Miloš i Mihailo Obrenović, pod čijim pokroviteljstvom su se balovi i održavali.

Već sledeće, 1844. godine, 4. februara, održan je naredni bal, na kojem su prisustvovali knez Miloš Obrenović i Vuk Karadžić.

Srpski kadril Johana Štrausa mlađeg

Posebno mesto u istoriji Slovenskih balova zauzima svečanost održana 28. januara 1846. godine. Za ovu priliku knez Miloš Obrenović naručio je od Johana Štrausa Mlađeg kompoziciju, čime je nastao „Srpski kadril“ (Serben-Quadrille, op. 14).

Bal je održan u dvorani „Zur goldenen Birne“ („Kod Zlatne kruške“), u bečkom okrugu Landstraße, na adresi Landstraßer Hauptstraße 31. Nekadašnja gostionica bila je poznata po svojoj balskoj sali, ali nažalost ova zgrada danas više ne postoji.

Štrausova kompozicija prvi put je izvedena na ovom balu, a bila je posvećena knezu Mihailu Obrenoviću, sinu kneza Miloša. Kadril je u to vreme bio popularan ples u evropskim balskim dvoranama, a u ovoj kompoziciji Štraus mlađi upotrebio je srpske muzičke motive, povezujući ih sa muzičkim ukusom bečkog društva.

Srpski kadril je iste godine štampan u čak 4000 primeraka, a danas je ta kompozicija, koja je prvi put izvedena u bečkoj balskoj dvorani, prepoznatljiv deo kulturnih veza između Beča i srpske zajednice, ali i nezaobilazan deo modernog Svetosavskog bala.

Slovenski bal 1847: Susret Vuka i Njegoša sa austrijskom aristokratijom u Beču

Jedan od najpoznatijih Slovenskih balova održan je 27. januara 1847. godine, na dan Svetog Save. Upravo zbog toga svi naredni balovi počeće da se nazivaju Svetosavskim. Među uglednim gostima bili su knez Miloš Obrenović, Vuk Stefanović Karadžić i vladika Petar II Petrović Njegoš, ali i prinčevi Lihtenštajn i Švarcenberg.

Njegošev dolazak posebno se isticao zbog narodne nošnje u kojoj se pojavio. Njegovo tradicionalno odevanje bilo je vidljivo predstavljanje kulturnog identiteta u svečanom ambijentu bečkog društva. U narodnoj nošnji pojavila se i Vilhelmina Mina Karadžić, ćerka Vuka Stefanovića Karadžića. Danima posle bala, bečke novine su izveštavale o lepoti i stasu Mine i vladike Njegoša.

Spomenuti bal održan je pred 2000 zvanica u sali Sofijskog kupatila ( Sofiensäle ), koja je tada bila najmodernija i najveća koncertna dvorana.

Slovenski balovi kao deo istorijske i kulturne zaostavštine Srba u Becu

Slovenski balovi iz 1840-ih ostali su zabeleženi po svojim gostima, muzičkom programu i mestu u kulturnom životu Beča. Na njima su se susretali predstavnici slovenskih naroda i ugledni ljudi austrijske prestonice, a prisustvo srpskih političkih i kulturnih ličnosti davalo je ovim događajima poseban značaj.

„Srpski kadril“ Johana Štrausa Mlađeg, posvećen knezu Mihailu Obrenoviću i štampan u 4.000 primeraka, jedan je od najpoznatijih tragova ove tradicije.

Prisustvo kneza Miloša Obrenovića, Vuka Karadžića i vladike Petra II Petrovića Njegoša, zajedno sa predstavnicima evropske aristokratije, dalo je Slovenskim balovima poseban društveni i politički značaj. Njegošev dolazak u narodnoj nošnji bio je izraz predstavljanja srpskog kulturnog nasleđa i nacionalnog identiteta, ali je imao i širu političku dimenziju. U vremenu kada je srpski narod nastojao da se oslobodi osmanske vlasti i ostvari političku samostalnost, ovakvi susreti pružali su priliku da se evropski društveni krugovi upoznaju sa njihovom istorijom, kulturom i težnjama za slobodom i nezavisnošću. Slovenski bal u Beču tako je, pored kulturnog i društvenog, imao i značaj u predstavljanju srpskog naroda i njegovih nacionalnih težnji pred evropskom javnošću.

Istorija Slovenskih balova važan je deo istorije Srba u Beču tokom 19. veka i mnogo je više od običnih svečanih večera u bečkim bakalin dvoranama. Slovenski balovi bili su mnogo više od svečanih večeri u bečkim balskim dvoranama. Oni su okupljali ljude različitih društvenih i kulturnih sredina, učvršćivali veze među slovenskim zajednicama i pružali priliku da se njihova kultura, običaji i nacionalni identitet predstave široj evropskoj javnosti. Kroz muziku, druženje i susrete uglednih ličnosti, ovi balovi povezivali su ljude koji su delili kulturnu bliskost, ali i interesovanje za budućnost svojih naroda. Upravo u tom spoju društvenog okupljanja, kulturne razmene i predstavljanja nacionalnih težnji leži njihov istorijski značaj.