Portal „Tragovima predaka“ – čuvar svedočanstva o srpskom narodu u FBiH

Portal „Tragovima predaka“, čiji je cilj prikupljanje i digitalizacija podataka o srpskim pravoslavnim grobljima, crkvama i manastirima na području Federacije Bosne i Hercegovine, predstavljen je danas u Beogradu.

Projekat realizuje Centar za demokratiju Demokratski kompas (DEKOM) iz Banjaluke, u saradnji sa Odborom za zaštitu prava Srba iz Federacije BiH iz Bijeljine, uz sufinansijsku podršku Uprave za saradnju s dijasporom i Srbima u regionu Vlade Srbije.

Platforma je rezultat terenskog rada i do sada je obuhvatila evidenciju stotina srpskih pravoslavnih grobalja u svih deset kantona Federacije BiH.

„Njen značaj ogleda se u očuvanju svedočanstava o vekovnom prisustvu srpskog naroda, zaštiti kulturno-istorijskog nasleđa i omogućavanju potomcima, istraživačima i našim sunarodnicima širom sveta da pronađu tragove svojih predaka“, navodi se u objavi Uprave za saradnju s dijasporom i Srbima u regionu.

Dodaje se da će Uprava nastaviti da podržava projekte koji doprinose očuvanju nacionalnog identiteta, istorijskog pamćenja i veza srpskog naroda sa svojim korenima.

Dosadašnji rezultati projekta predstavljeni su danas u Beogradu, na konferenciji za medije koju su organizovali Uprava za saradnju s dijasporom i Srbima u regionu Ministarstva spoljnih poslova Srbije i Centar za demokratiju „Demokratski kompas“ (DEKOM) iz Banjaluke.

Projekat se realizuje uz finansijsku podršku Ministarstva spoljnih poslova Srbije, odnosno Uprave za saradnju s dijasporom i Srbima u regionu, a značajnu ulogu u prikupljanju podataka imaju Srpska pravoslavna crkva, nadležne eparhije, lokalne parohije i stanovništvo.

Prema procenama saradnika na projektu, na teritoriji Federacije BiH nalazi se oko 1.100 srpskih pravoslavnih grobalja i približno 700 crkava, kapela i manastira. Do sada je ostvareno oko 16,3 odsto planiranog obuhvata, a cilj je da u narednih nekoliko godina budu evidentirani svi ovi lokaliteti.

Terenskim istraživanjem prikupljaju se podaci o lokacijama, fotografije nadgrobnih spomenika, natpisi i drugi tragovi koji svedoče o istoriji srpskog stanovništva na tim prostorima.

Prikupljeni materijal objavljuje se na internet platformi tragovimapredaka.com, koja omogućava potomcima nekadašnjih stanovnika, istraživačima i pripadnicima dijaspore da pronađu informacije o porodičnom poreklu i mestima na kojima su sahranjeni njihovi preci.

Tokom istraživanja evidentirana su i pravoslavna groblja na područjima na kojima decenijama gotovo da nema srpskog stanovništva. Među navedenim primerima su lokaliteti u Ljubuškom, Livnu, Odžaku i Gornjem Vakufu.

Jedan od razloga za pokretanje projekta jeste zabrinutost zbog stanja srpskih pravoslavnih grobalja i verskih objekata u Federaciji BiH, kao i zbog imovinskopravnih pitanja koja se odnose na nepokretnosti Srpske pravoslavne crkve i građana srpske nacionalnosti.

Predstavnici organizacija uključenih u projekat upozorili su na slučajeve uništavanja i pljačkanja verskih objekata, kao i na sporne upise imovine u zemljišne knjige, za koje tvrde da ugrožavaju vlasnička prava SPC i pojedinaca.

Saradnik na projektu Dragan Jošić naveo je da se među istorijskim podacima i zemljišnoknjižnim zapisima nalaze dokumenti koji svedoče o višеvekovnom prisustvu Srpske pravoslavne crkve na prostoru današnje Federacije BiH.

Kao primere izdvojio je podatke o pravoslavnoj crkvi u Zenici iz 1856. godine i manastiru Zavala, čije poreklo vezuje za 12. vek.

Direktor Uprave za saradnju s dijasporom i Srbima u regionu Vladimir Kokanović istakao je da digitalna platforma predstavlja način da se kulturno-istorijsko nasleđe sačuva za buduće generacije.

„Svaka fotografija, svaki sačuvani natpis sa spomenika i svaka zabeležena lokacija važan su korak u borbi protiv zaborava“, rekao je Kokanović.

Digitalna arhiva za buduće generacije

Dugoročni cilj projekta jeste stvaranje digitalne arhive koja će objediniti podatke o srpskim pravoslavnim grobljima i verskim objektima širom Federacije BiH.

Posebna pažnja posvećena je lokalitetima koji su zapušteni, teško dostupni ili se nalaze u mestima iz kojih se srpsko stanovništvo tokom prethodnih decenija iselilo.

Kako je istaknuto na predstavljanju projekta, digitalizacija bi trebalo da omogući da podaci o tim mestima ostanu dostupni i onda kada fizički tragovi postanu teško prepoznatljivi ili nestanu.

Predstavljanje dosadašnjih rezultata održano je u Konaku kneginje Ljubice u Beogradu, gde je postavljena i izložba „Kamen i cvet iz Prebilovaca“, posvećena sećanju na stradale stanovnike Prebilovaca tokom Drugog svetskog rata.