Na današnji dan rođen Gete: Kako su Vuk Karadžić i srpske narodne pesme stigli do velikog nemačkog pisca

Johan Volfgang fon Gete rođen je 28. avgusta 1749. godine u Frankfurtu na Majni. Jedan od najvećih nemačkih književnika, mislilaca i evropskih intelektualaca, ostavio je dubok trag u gotovo svim oblastima kulture svog vremena. Međutim, za istoriju srpske kulture posebno je značajno njegovo interesovanje za srpski jezik, Vuka Stefanovića Karadžića i srpsku narodnu poeziju.

Ta priča vodi od Beča do Vajmara, preko Vuka Karadžića, Jerneja Kopitara i Jakoba Grima, sve do Getea, koji je srpske narodne pesme uveo u svoj evropski književni krug.

Gete i Srbi: interesovanje koje je počelo pre Vuka

Geteovo interesovanje za srpsku narodnu poeziju nije počelo tek susretom sa Vukom Karadžićem. Mnogo ranije pažnju mu je privukla „Hasanaginica“, jedna od najpoznatijih pesama južnoslovenske usmene tradicije.

Gete je svoju verziju „Hasanaginice“ napravio na osnovu ranijih izvora, a njegov prevod je objavljen u Herderovoj zbirci Narodnih pesama ( Volkslieder ) 1778. godine. Time je srpska narodna poezija još krajem 18. veka dospela u krug nemačkih književnih i intelektualnih interesovanja.

Ipak, ono što će početkom 19. veka napraviti Vuk Karadžić bilo je mnogo značajnije: on je srpsku narodnu književnost počeo da sakuplja, sistematizuje i objavljuje u velikim zbirkama, zajedno sa radom na reformi srpskog književnog jezika.

Beč – grad iz kojeg je Vuk otvorio vrata Evropi

Za razumevanje veze između Getea i Vuka neophodno je vratiti se u Beč.

Vuk Karadžić je u Beč došao 1813. godine. Tu je upoznao Jerneja Kopitara, koji je prepoznao njegov talenat i imao ogromnu ulogu u usmeravanju njegovog rada na srpskom jeziku i narodnoj književnosti.

U Beču je Vuk štampao neka od svojih najvažnijih dela. Njegov „Srpski rječnik“ iz 1818. godine, kao i zbirke narodnih pesama, postali su važni izvori za evropske slaviste i književnike.

Vukova izdanja narodnih pesama iz 1823. godine danas su sačuvana i u evropskim bibliotečkim zbirkama, a upravo su ta izdanja bila deo kulturnog puta kojim je srpska narodna poezija stigla do nemačkih intelektualaca.

Beč je tako postao jedna od najvažnijih tačaka povezivanja srpske kulture sa Evropom.

Vuk Karadžić i Gete – susret u Vajmaru

Jedna od najvažnijih epizoda dogodila se u oktobru 1823. godine, kada je Jakob Grim pomogao da Vuk Karadžić poseti Getea u Vajmaru.

Gete je već bio veoma zainteresovan za srpske narodne pesme. Grim je čak za njega preveo jednu srpsku pesmu i pripremio je kao svojevrsnu preporuku za Vukovu zbirku.

Vuk je u Vajmaru proveo više dana i susret sa Geteom ostavio je snažan utisak na njega. U pismu Jerneju Kopitaru Vuk je taj boravak opisao kao „najslavnije dane života mog“.

Njihov susret nije bio samo susret dvojice književnika. Bio je to susret evropskog književnog autoriteta i čoveka, koji je upravo pokušavao da srpski jezik i narodnu književnost uvede u evropski kulturni prostor.

Gete je objavljivao srpske narodne pesme

Ovo je možda i najvažniji detalj čitave priče.

Gete nije srpske narodne pesme samo čitao i o njima razgovarao. U svom književnom časopisu „Über Kunst und Altertum“ objavljivao je prevode srpskih narodnih pesama.

U periodu od 1823. do 1827. godine u njegovom časopisu pojavljivali su se tekstovi i prevodi povezani sa srpskom narodnom poezijom.

Prva među njima bila je „Dioba Jakšića“, koja je na nemačkom objavljena pod naslovom „Erbschaftsteilung“. Prevod je napravio Jakob Grim, a Gete ga je uvrstio u svoj časopis. Istorijski izvori navode da je „Erbschaftsteilung der Brüder Jakšić“ objavljena u časopisu Über Kunst und Alterthum 1823/1824. godine.

To je izuzetno važan podatak za istoriju srpske književnosti.

Srpska narodna pesma „Dioba Jakšića“ našla se u jednom od najvažnijih nemačkih književnih časopisa tog vremena – zahvaljujući krugu koji su činili Vuk Karadžić, Jakob Grim i Johan Volfgang fon Gete.

Kasnije je u Geteovom časopisu objavljen i tekst povezan sa pesmom o smrti Kraljevića Marka, čime se interesovanje za srpsku epiku dodatno širilo u nemačkom kulturnom prostoru.

Gete je prepoznao vrednost Vukovog jezika

Koliko je Gete ozbiljno shvatio Vukov rad pokazuje i njegovo pismo Karadžiću od 20. decembra 1823. godine.

Gete mu se zahvalio na poslatim prevodima srpskih pesama, ali i na gramatici i rečniku. Posebno je značajna njegova ocena da je Vuk svojim radom omogućio da se srpski jezik probije među nemačke istraživače i da ih podstakne da se njime ozbiljnije bave.

To je mnogo više od običnog književnog komplimenta.

Gete je u Vukovom radu prepoznao jezik, književnost i kulturnu vrednost čitavog jednog naroda.

Zašto je ova priča važna za Srbe u Beču?

Danas se o Vuku Karadžiću često govori kroz reformu jezika, „Srpski rječnik“, narodnu književnost i njegovu saradnju sa Kopitarom.

Ali kada se njegova priča posmatra iz perspektive Srba u Beču, dobija još jednu dimenziju.

Beč nije bio samo mesto u kojem je Vuk živeo i radio. Bio je to grad iz kojeg su njegove knjige i ideje krenule prema velikim evropskim intelektualnim centrima.

To je jedan od najlepših kulturnih puteva kojim je srpska književnost u 19. veku stigla do evropske publike.

Vukov rad u Beču omogućio je da srpska narodna poezija bude dostupna evropskim slavistima i književnicima, dok su Grim i Gete svojim interesovanjem i prevodima dodatno širili njen uticaj.

Geteov rođendan kao povod da se setimo Vuka

Johan Volfgang fon Gete rođen je 28. avgusta 1749. godine.

Njegov rođendan zato nije samo prilika da se podsetimo jednog od najvećih evropskih pisaca.

Za srpsku kulturnu istoriju to je i prilika da se setimo vremena kada je Vuk Karadžić iz Beča otvorio vrata srpskoj književnosti prema Evropi, a Gete među prvima među velikim nemačkim književnicima prepoznao njenu vrednost.

Od „Hasanaginice“, koju je Gete upoznao još u 18. veku, preko Vukovih knjiga i njihovog susreta u Vajmaru, do Geteovog časopisa „Über Kunst und Altertum“ i prevoda „Diobe Jakšića“, razvijala se priča o jednom od najzanimljivijih susreta srpske i nemačke kulture.

I upravo zato veza Getea, Vuka Karadžića i Beča zaslužuje posebno mesto u istoriji Srba u Austriji.