Od Beča do Beograda: Kako su Srbi i Austrija oslobodili Beograd 1688. godine

Na današnji dan, 6. septembra 1688. godine, Beograd je posle više od 150 godina osmanske vlasti osvojen u Velikom bečkom ratu. U operaciji habzburške vojske važnu ulogu imali su Srbi – dobrovoljci, pripadnici srpskih milicija i šajkaši. Oslobođenje Beograda bilo je jedan od najvećih vojnih uspeha Habzburške monarhije u ratu protiv Osmanskog carstva, ali i važan trenutak u istoriji Srba i njihovih veza sa Austrijom.

Veliki bečki rat i put ka Beogradu

Veliki bečki rat trajao je od 1683. do 1699. godine. Počeo je osmanskim pohodom na Beč, ali je posle poraza Osmanlija kod Beča 1683. godine odnos snaga počeo da se menja.

Habzburška monarhija prešla je u protivofanzivu. U narednim godinama austrijske i savezničke snage osvajale su teritorije u Ugarskoj, Slavoniji i Sremu, približavajući se Beogradu.

Za Srbe je ovaj rat imao posebno značenje. Širom srpskih krajeva dolazilo je do pobuna protiv osmanske vlasti, a veliki broj Srba priključivao se habzburškoj vojsci i formirao posebne srpske vojne jedinice.

Srbi i Austrija u zajedničkoj borbi protiv Osmanlija

Saradnja Srba i Habzburške monarhije u ratovima protiv Osmanlija nije počela 1688. godine. Srbi su već imali značajno vojno iskustvo u okviru habzburškog vojnog sistema, kao pripadnici različitih vojnih formacija.

Tokom Velikog bečkog rata nastale su brojne srpske milicije, koje su delovale samostalno ili zajedno sa carskom vojskom. Njihovi odredi učestvovali su u borbama širom Ugarske, Slavonije, Srema, Srbije i drugih krajeva.

Ta vojna saradnja nastaviće se i u narednim austrijsko-osmanskim ratovima. Srpski graničari, dobrovoljci i oficiri biće važan deo habzburških vojnih snaga u ratovima protiv Osmanlija tokom 18. veka.

Šajkaši – srpski ratnici na Dunavu i Savi

Posebno mesto imali su srpski šajkaši, iskusni rečni ratnici koji su delovali na Dunavu i Savi.

Njihovo poznavanje reka bilo je od velikog značaja za habzburške vojne operacije. Tokom priprema za napad na Beograd 1688. godine šajkaši su učestvovali u prebacivanju carskih trupa preko Save i obezbeđivanju rečnih pravaca.

Srpski šajkaši tako nisu bili samo pomoćna snaga, već važan deo vojnih operacija na prostoru na kojem su Dunav i Sava predstavljali ključne saobraćajne i vojne pravce.

Opsada Beograda 1688. godine

Posle osvajanja Budima 1686. i napredovanja kroz Slavoniju i Srem, habzburška vojska krenula je prema Beogradu.

Glavnokomandujući carske vojske bio je Maksimilijan II Emanuel Bavarski, jedan od najznačajnijih vojskovođa Velikog bečkog rata. Beograd je branila jaka osmanska posada pod komandom Jegen Osman-paše.

Pripreme za opsadu počele su tokom leta 1688. godine. Carske snage približavale su se tvrđavi sa više pravaca, dok su artiljerija i pešadija postepeno pritiskale osmansku odbranu.

U toj operaciji učestvovali su i srpski odredi.

6. septembar 1688. – Beograd je oslobođen

Posle višenedeljnih borbi i opsade, habzburška vojska izvršila je završni napad.

6. septembra 1688. godine Beograd je osvojen.

Osmanska posada bila je primorana da se preda, a carske snage ušle su u grad. Vest o padu Beograda snažno je odjeknula širom Evrope. Grad je predstavljao jednu od najvažnijih osmanskih tvrđava i stratešku kapiju prema Balkanu.

Srpski dobrovoljci u oslobođenju Beograda

Uloga Srba u Velikom bečkom ratu nije se završavala na učešću pojedinaca u habzburškoj vojsci.

Širom srpskih krajeva formirane su srpske milicije, a brojni Srbi prelazili su iz osmanske u habzburšku službu. Posle osvajanja Beograda, srpski odredi nastavili su da učestvuju u vojnim operacijama na teritoriji Srbije.

U izvorima se navode različiti srpski komandanti i formacije koje su delovale uz carsku vojsku. Među njima su bili odredi Pavla Nestorovića Deaka, Jovana Monasterlije i drugih srpskih vojnih zapovednika. U noći između 7. i 8. avgusta 1688. godine, srpski šajkaši prebacili su oko 2.000 vojnika na desnu obalu Save, čime je formiran mostobran za dalje napredovanje prema Beogradu.

Zato oslobođenje Beograda 1688. godine treba posmatrati kao zajednički vojni poduhvat habzburške carske vojske i srpskih snaga, u kojem su obe strane imale svoje interese i uloge.

Beč i Srbi: saradnja koja će trajati decenijama

Oslobođenje Beograda 1688. nije predstavljalo izolovan događaj.

Srbi su i u narednim ratovima Habzburške monarhije protiv Osmanlija imali značajnu vojnu ulogu. Graničari, šajkaši, dobrovoljci i oficiri učestvovali su u ratovima koji su vođeni tokom 18. veka.

Veliki bečki rat zato predstavlja jedan od važnih početaka dugotrajnog vojnog povezivanja Srba sa Habzburškom monarhijom.

Istovremeno, rat je promenio položaj Srba severno i južno od Save i Dunava. Posle novih osmanskih protivnapada uslediće velika seoba Srba 1690. godine pod patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem i trajno oblikovanje srpskog prisustva u Habzburškoj monarhiji.

Beograd 1688. – trenutak kada su se spojili interesi Srba i Austrije

Za Habzburšku monarhiju, osvajanje Beograda bilo je veliki strateški uspeh.

Za Srbe, rat je predstavljao priliku za oslobođenje od osmanske vlasti i povratak u krajeve iz kojih su iseljavali pod pritiskom Osmanlija.

Austrija je imala organizovanu vojsku, artiljeriju i vojnu infrastrukturu, dok su Srbi donosili ljudstvo, lokalno poznavanje prostora i dugogodišnje iskustvo ratovanja protiv Osmanlija.

Upravo se na Beogradu 1688. godine jasno vidi ono što će obeležiti i mnoge kasnije ratove: srpski vojnici, šajkaši i graničari borili su se zajedno sa habzburškom vojskom protiv Osmanskog carstva.

6. septembar 1688. godine zato nije samo datum iz istorije Beograda. To je i važan datum istorije Srba u Austriji – dan kada su se srpsko vojno iskustvo i habzburška vojna moć našli na istom frontu, pod beogradskim bedemima.