Eparhija raško-prizrenska: Opet radovi u zaštićenoj zoni kod Visokih Dečana

Eparhija raško-prizrenska saopštila je danas da su unutar zakonom utvrđene Specijalne zaštitne zone manastira Visoki Dečani ponovo započeti radovi na putu – oko dva kilometra zapadno od manastira – na postojećoj trasi povezanoj sa, kako se navodi, dugogodišnje spornim projektom tranzitnog međunarodnog puta Dečani-Plav.

Eparhija navodi da su monasi manastira Visoki Dečani obišli mesto izvođenja radova i da su zatekli teške kamione koji dopremaju drobljeni kamen, kao i građevinsku mehanizaciju koja materijal rasprostire i ravna duž postojeće trase.

Prema oceni Eparhije, priroda i obim radova prevazilaze uobičajeno održavanje puta i imaju obeležja izgradnje, rekonstrukcije ili značajnijeg unapređenja putne infrastrukture unutar zaštićenog područja.

U saopštenju je istaknuto da ni manastir, ni Eparhija raško-prizrenska nisu prethodno obavešteni o ovim radovima, niti im je dostavljena projektna dokumentacija ili obrazloženje njihove svrhe, obima i pravnog osnova, kao da nije zatražena ni saglasnost Srpske pravoslavne crkve, kako je predviđeno Zakonom o specijalnim zaštitnim zonama, niti je poznato da je pokrenut postupak pred Savetom za sprovođenje i nadgledanje.

U saopštenju se podseća da Zakon o specijalnim zaštitnim zonama propisuje poseban pravni režim za zaštitu manastira Visoki Dečani. Eparhija navodi da član 5 tog zakona zabranjuje izgradnju tranzitnih puteva kroz ruralne specijalne zaštitne zone, dok je za izgradnju ili rekonstrukciju puteva neophodna prethodna saglasnost SPC.

Prema stavu Eparhije, ukoliko je cilj radova nastavak izgradnje tranzitne trase Dečani-Plav kroz Specijalnu zaštitnu zonu, reč je o aktivnosti koja je zakonom zabranjena. Ako se, pak, radovi predstavljaju kao popravka ili unapređenje postojećeg lokalnog puta, i za takve aktivnosti je, kako se navodi, neophodna prethodna konsultacija i saglasnost SPC, kao i razmatranje pred nadležnim zajedničkim mehanizmom ukoliko saglasnost nije postignuta.

Eparhija ističe da ovo nije prvi pokušaj izvođenja radova na istoj ili povezanoj trasi bez, kako navodi, punog poštovanja zakona. Podseća da su slični radovi započeti 2018. i 2020. godine, ali su, kako tvrdi, obustavljeni nakon reakcije međunarodnih predstavnika.

U saopštenju se navodi da je u novembru 2020. godine u Savetu za sprovođenje i nadgledanje postignut dogovor kojim je predviđena izgradnja međunarodne obilaznice izvan Specijalne zaštitne zone, uz ograničeno uređenje lokalnog puta unutar zone.

Eparhija tvrdi da taj dogovor nije predviđao jednostrane radove, niti pretvaranje lokalnog puta u tranzitnu saobraćajnicu, kao i da se dogovor, koji su, kako navodi, potpisali predstavnici privremenih prištinskih institucija, uz garancije tadašnjih šefova misija Evropske unije i OEBS-a, ne poštuje već šest godina.

Eparhija navodi da se ne protivi poboljšanju saobraćajne infrastrukture, zakonitom ekonomskom razvoju niti potrebama lokalnog stanovništva, već da je njena zabrinutost usmerena na, kako ističe, ponovno pokretanje radova unutar zakonom zaštićenog prostora bez propisane procedure i zakonskog osnova.

Ocenjuje da takvo postupanje dovodi u pitanje primenu Zakona o specijalnim zaštitnim zonama, narušava poverenje u institucije i preti stvaranjem svršenog čina na terenu, „što je posebno značajno imajući u vidu da su Visoki Dečani svetinja Srpske pravoslavne crkve i spomenik svetske kulturne baštine Uneska“.

Eparhija je pozvala policiju i druge nadležne organe da utvrde ko je naručio i odobrio radove, provere njihov pravni osnov i preduzmu mere kako bi se, kako navodi, obezbedilo poštovanje zakona i režima Specijalne zaštitne zone, kao i da se započeti radovi obustave.

Istovremeno je pozvala međunarodne predstavnike na Kosovu i Metohiji, uključujući EU, OEBS i KFOR,  da razmotre ovaj slučaj i pomognu u očuvanju zakonskih mehanizama i dogovora uspostavljenih radi zaštite manastira Visoki Dečani.

Povodom navoda Eparhije reagovalo je  Ministarstvo kulture Srbije, navodeći da je reč o „beskrupuloznoj nameri da se uklanjanjem nepobitnih dokaza srpske viševkovne državotvornosti na tom tlu falsifikuje istorija“, zbog čega su pozvali međunarodne organizacije, posebno Unesko, da hitno reaguju.

„Činjenica da jedna od najvećih srpskih svetinja uživa međunarodnu zaštitu ne samo da, očigledno, ne odvraća Prištinu od nasrtaja na ovo kulturno dobro, već naprotiv kao da priziva varvarsko i anticivilizacijsko ponašanje. Na delu je beskrupulozna namera da uklanjanjem nepobitnih dokaza srpske viševkovne državotvornosti na ovom tlu, izbriše i falsifikuje istoriju i sam srpski narod“, istaklo je Ministarstvo kulture.

Reakciju međunarodnih predstavnika zatražila je i Kancelarija za Kosovo i Metohiju, koja je podsetila da je manastir Visoki Dečani u toku prethodnih 27 godina čak četiri puta bio oružano napadan, uz brojne druge pretnje i ispisivanje grafita sa porukama etničke i verske mržnje i netrpeljivosti.

Gradonačelnik Dečana Baškim Ramosaj tvrdi da je reč samo o radovima na održavanju puta.

„Dvodnevna aktivnost održavanja puta odnosi se samo na popunjavanje rupa, uklanjanje vegetacije i žbunja i uklanjanje prašine nagomilane duž puta, a ne na bilo kakvu drugu aktivnost, kako se pretpostavljalo. Opština Dečani je ranije preduzela slične aktivnosti održavanja, takođe na osnovu dogovora sa manastirskom bratijom, tačnije sa ocem Savom“, tvrdi gradonačelnik Dečana na Fejsbuku.

U međuvremenu, povodom saopštenja Eparhije i medijskih navoda o ovim radovima, glavni zamenik Ombudsmana Kosova Srđan Sentić pokrenuo je istragu po službenoj dužnosti.