Nobelova nagrada za književnost kanadskoj književnici En Karson

Kanadska pesnikinja En Karson (Anne Carson) ovogodišnja je dobitnica Nobelove nagrade za književnosti, saopštila je danas Švedska akademija.

“Nobelova nagrada za književnost za 2026. godinu dodeljuje se kanadskoj autorki En Karson za njen smeo i inovativan opus koji je, u razigranom dijalogu sa klasičnom tradicijom, stvorio nove forme za savremenu književnost”, navedeno je u odluci.

“Skoro čitava njena književna proizvodnja je usmerena na ukrštanje jezikoslovne opsednutosti sa rečima i pesnikove želje za novim značenjima. Sama je prepoznala etimologiju reči kao polaznu tačku čitavog svog stvaralaštva“, istaknuto je u odluci.

En Karson je rođena 1950. godine u Torontu, u Kanadi. Godine 1981. objavila je doktorsku tezu iz oblasti klasičnih nauka pod naslovom „Odi et Amo Ergo Sum”, a tokom čitave karijere kombinovala je pisanje poezije sa prevodilačkim radom i predavanjem na različitim univerzitetima.

Gotovo celokupno njeno književno stvaralaštvo počiva na preseku filološke opsesije rečima i pesničke težnje ka novom značenju. Ona sama ističe etimologiju reči kao polaznu tačku svog celokupnog rada. Njeni prevodi sa klasičnog grčkog jezika mogu se smatrati samostalnim književnim delima. Među njima se izdvajaju njena tumačenja fragmenata Sapfinih pesama, objavljena pod naslovom „If Not, Winter” (2002), kao i prevodi tragedija poput Sofokleove „Elektre” (2001) i „Antigone” (2015), te Euripidovih „Bakhinja” (2015).

Tokom devedesetih godina, Karson je objavila niz značajnih dela. Među njima je i „The Glass Essay” (Esej o staklu), deo zbirke „Glass, Irony, and God” (1995), koji pokazuje potencijal duge poeme u kojoj se žanrovske granice stapaju.

U istoj deceniji objavljeno je još jedno delo, često smatrano njenim najvećim ostvarenjem – „Autobiography of Red: A Novel in Verse” (Autobiografija crvenog: Roman u stihovima, 1998). Ono svedoči o njenoj izuzetnoj sposobnosti da oživi klasičnu književnu tradiciju. Uz precizan osećaj za savremene izraze i iskustva, ona kao polazište uzima fragmente pesama grčkog pesnika Stesihora iz 6. veka pre nove ere, koji govore o krilatom crvenom čudovištu Gerionu.

Tokom čitavog svog stvaralačkog rada, Karson s lakoćom istražuje mogućnosti pisanja, pri čemu poseban značaj za nju dobija književna skica. To potvrđuje delo „Float” (2016), koje se sastoji od dvadeset dve kratke knjige (tzv. “chapbooks”) o različitim temama, a koje se mogu čitati bilo kojim redosledom. Tu je i „Wrong Norma” iz 2024. godine – raznovrsna zbirka tekstova sa izrazito performativnim karakterom, u kojoj autorka zalazi u različite umetničke i akademske oblasti.

Njena saradnja sa vizuelnim umetnicima, koreografima, kao i operskim i pozorišnim rediteljima, svedoči o slobodi s kojom ona pristupa književnim očekivanjima i ustaljenim pravilima. Upravo to leži u osnovi izuzetnog značaja koji njeno stvaralaštvo, još od devedesetih godina prošlog veka, ima za međunarodnu umetničku i književnu scenu.

Karson je pesnikinja, esejistkinja i prevoditeljka, koja je dugo živela u Montrealu, gde je predavala na Univerzitetu Mekgil, a kasnije je predavala klasičnu i komparativnu književnost na Univerzitetu u Mičigenu i Univerzitetu u Njujorku.