Od Danila Žefarovića do Haus der Musik: Istorija jedne bečke palate

U samom centru Beča, na adresi Annagasse 20, danas se nalazi Haus der Musik, muzej posvećen muzici, zvuku i istoriji Bečke filharmonije. Zgrada je deo istorijskog kompleksa poznatog kao Palais Erzherzog Carl, a njena prošlost seže duboko u istoriju Beča.

Među ljudima čija je biografija vezana za ovu kuću nalazi se i Danilo Žefarović, pripadnik ugledne porodice Žefarović, koji je u Beču tokom druge polovine 18. veka stekao značajan imetak, društveni položaj i mesto u najvišim krugovima Habzburške monarhije.

Ali istorija Annagasse 20 nije samo priča o jednom vlasniku. Ista kuća će tokom narednih decenija biti povezana sa aristokratijom, velikim bankarskim porodicama, muzičkim životom Beča, ali i sa Srbijom i Bosnom i Hercegovinom.

Danilo Žefarović: od Soluna do Beča

Danilo Žefarović rođen je 1736. godine u Solunu. U Beč je stigao 1755. godine, u vreme kada je prestonica Habzburške monarhije bila jedno od najvažnijih trgovačkih i političkih središta srednje Evrope. Bio je sestrić, istoričarima mnogo poznatijeg, Hristofora Žefarovića, tvorca Stematografije.

U početku se kretao u pravoslavnim grčkim i srpskim krugovima, ali je tokom života prešao u rimokatoličku veru. Njegov uspon prvenstveno je bio povezan sa trgovinom.

Godine 1777. Žefarović je zajedno sa grofom Johanom fon Frizom osnovao trgovačku kompaniju, koja je poslovala na Dunavu i bila usmerena ka trgovini sa Osmanskim carstvom. Trgovina između Beča i osmanskih zemalja tada je predstavljala važan deo ekonomskog života Monarhije, a Žefarović je uspeo da u tom sistemu izgradi veoma snažnu poziciju.

Njegov društveni uspon potvrđen je 1782. godine, kada je uzdignut u austrijsko plemstvo. Postao je i tajni savetnik, čime je iz trgovačkog sveta ušao u krug ljudi neposredno povezanih sa državnim vrhom.

Annagasse 20 i kuća u vlasništvu Žefarovića

Jedna od kuca koje su pripadale Danilu Žefaroviću nalazi se na današnjoj adresi Annagasse 20, a u istorijskim izvorima možemo je pronaći kao Haus von Daniel von Zepharovich.

Sama zgrada je mnogo starija od Žefarovićevog vlasništva. Na prostoru današnjeg Haus der Musik postojale su građevine još u ranijim vekovima, dok je veliki barokni preobražaj izveden početkom 18. veka. Današnji petospratni kompleks oblikovan je kroz više građevinskih faza, a njegova reprezentativna barokna fasada povezuje se sa arhitektom Francom Antonom Pilgramom.

Žefarovićevo vlasništvo predstavlja samo jednu epizodu u dugoj istoriji palate. Početkom 19. veka objekat je došao u vlasništvo nadvojvode Karla Austrijskog, brata cara Franca I, koji je palatu preoblikovao i koristio kao svoju rezidenciju. Zbog toga će zgrada kasnije biti poznata kao Palais Erzherzog Carl.

Kasnije su se menjali vlasnici i namene. Među njima je bio i Georg Simon fon Sina, jedan od najznačajnijih bankara i preduzetnika Beča 19. veka.

Od Uprave za Bosnu i Hercegovinu do jugoslovenskog poslanstva

Početkom 20. veka Annagasse 20 dobija novu političku ulogu. Godine 1904. zgradu je kupilo Zemaljsko dobro Bosne i Hercegovine, a ona je potom služila potrebama uprave za Bosnu i Hercegovinu. Time je ova bečka palata postala deo administrativnog sistema kojim je Austro-Ugarska upravljala Bosnom i Hercegovinom.

Takva namena zgrade trajala je do kraja Prvog svetskog rata. Sa raspadom Austro-Ugarske 1918. godine nestala je i država kojoj je ta uprava pripadala. Annagasse 20, međutim, nije izgubila političku ulogu. Naprotiv, promenom državnog poretka promenila se i njena funkcija.

Sporazumom od 24. februara 1923. godine vlasništvo nad zgradom preneto je na Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Kraljevinu Jugoslaviju, gde je i smešteno jugoslovensko poslanstvo u Beču.

Tako je Annagasse 20 za manje od dve decenije promenila svoju državnu funkciju: od sedišta administracije povezane sa Bosnom i Hercegovinom u okviru Austro-Ugarske postala je diplomatsko predstavništvo nove južnoslovenske države u Beču.

U prostorijama zgrade odvijao se i diplomatski život Kraljevine Jugoslavije. Tu su održavani prijemi i sastanci, a adresa je bila mesto susreta jugoslovenskih državnika i diplomata sa austrijskim i međunarodnim političkim krugovima. Istoriografski izvori beleže, na primer, da je tokom posete jugoslovenskog ministra spoljnih poslova Momčila Ninčića Beču 1923. godine u prostorijama jugoslovenskog poslanstva u Annagasse održan prijem i razgovor sa novinarima.

Tokom Drugog svetskog rata zgrada je oduzeta od strane nacista, ali je već 1948. vraćena novoj Jugoslaviji. U njoj se nalazila jugoslovenska politička misija sve do 1957, kada je prodata, a od tih sredstava kupljena je zgrada na Rennwegu, koju je izgradio Oto Vagner.

Haus der Musik danas

Haus der Musik otvoren je 15. juna 2000. godine u istorijskoj zgradi nekadašnje palate Erzherzog Carl. Objekat je prethodno temeljno obnovljen, pri čemu su sačuvani istorijska fasada i značajni elementi stare građevine.

Danas je to jedan od poznatih bečkih kulturnih prostora posvećenih muzici i zvuku. Nalazi se na adresi Seilerstätte 30 / Annagasse 20, u prvom bečkom okrugu.

Posetilac koji danas uđe u Haus der Musik, ulazi u muzej posvećen muzici, ali palata u Annagasse 20 čuva mnogo širu priču, o Beču kao centru Monarhije, o trgovcima, koji su izgradili svoje mesto u njenom društvu, kao i o bogatom diplomatskom i političkom životu koji se u njoj odigravao.