Ognjeslav Utješenović Ostrožinski: Srbin koji je oblikovao politički i kulturni život svog vremena

Ognjeslav Utješenović Ostrožinski (1817–1890) bio je književnik, pravnik i visoki državni činovnik, koji je ostavio trag u istoriji Srba u Beču. Bio je jedan od inicijatora osnivanja Srpske pravoslavne crkvene opštine Svetog Save 1860. godine, a potom i njen drugi predsednik. Bavio se književnošću, učestvovao je u mnogim političkim reformama i u borbi za položaj naroda u Habzburškoj monarhiji, a između ostalog, bio je i veoma aktivan u oblikovanju života i rada srpske zajednice u Beču.

Od Vojne krajine do visokih državnih funkcija

Ognjeslav Utješenović Ostrožinski rođen je 21. avgusta 1817. godine u Ostrožinu, na području nekadašnje Vojne krajine, u današnjoj Hrvatskoj. Odrastao je u sredini u kojoj su vojna služba, uprava i život stanovništva bili tesno povezani sa državnim sistemom Habzburške monarhije.

Još u mladosti usmerio se ka državnoj službi. Školovao se za pravničke poslove i postepeno napredovao u administrativnoj hijerarhiji. Radio je u Zagrebu, a tokom službe sarađivao je sa banom Josipom Jelačićem i učestvovao u poslovima povezanim sa reformama Vojne krajine.

Njegov profesionalni put vodio ga je od regionalne uprave do najviših državnih kancelarija. Godine 1856. premešten je u Beč, gde je radio kao ministarski sekretar. Od 1862. do 1867. bio je savetnik Hrvatske dvorske kancelarije. Kasnije je obavljao dužnost velikog župana Varaždinske županije.

Ostrožinski je pripadao obrazovanom činovničkom sloju, koji je poznavao funkcionisanje habzburške države iznutra. To iskustvo koristio je u svojim političkim i stručnim radovima, naročito kada je pisao o upravi, privredi, položaju stanovništva i budućem uređenju Monarhije.

Uloga Ognjeslava Ostrožinskog u osnivanju Srpske crkvene opštine Svetog Save u Beču

Za istoriju srpske zajednice u Austriji posebno je značajan njegov angažman u Beču. U 19. veku srpski pravoslavni vernici u austrijskoj prestonici nastojali su da obezbede stabilan verski i organizacioni okvir za život zajednice.

Ostrožinski je 1860. godine bio među inicijatorima osnivanja Srpske pravoslavne crkvene opštine Svetog Save. Godine 1864. preuzeo je dužnost njenog drugog predsednika, posle smrti prvog predsednika Đorđa Stojakovića.

Predsednik crkvene opštine bio je do 1870. godine.

Osnivanje opštine bilo je važan korak u organizovanju Srba u Beču. Zajednici je bila potrebna institucija koja bi zastupala njene interese, okupljala vernike i stvarala uslove za očuvanje pravoslavne vere, jezika i kulturnog identiteta. U tome su učestvovali pojedinci različitih zanimanja i društvenog položaja, a Ostrožinski je svojim iskustvom u upravi mogao da doprinese organizacionom radu.

Njegova uloga pokazuje da su se u izgradnju srpskih institucija u Beču uključivali i ljudi, koji su istovremeno delovali u političkom, književnom i javnom životu Monarhije.

Veza sa Vukom Karadžićem i očuvanjem srpske književne baštine

Ostrožinski je bio uključen i u aktivnosti povezane sa očuvanjem književnog nasleđa Vuka Stefanovića Karadžića. Nakon Vukove smrti 1864. godine, zajedno sa Jovanom Subotićem i slovenačkim filologom Francem Ksaverom Miklošičem učestvovao je u osnivanju odbora, koji se starao o objavljivanju Vukovih neobjavljenih rukopisa, novim izdanjima njegovih dela i brizi o porodici.

Prvo značajno izdanje u tom nizu bila je peta knjiga „Srpskih narodnih pesama“, objavljena 1865. godine, na prvu godišnjicu Vukove smrti.

Ovaj angažman bio je važan za očuvanje i nastavak rada na Vukovoj zbirci narodnih pesama. U vremenu kada su se srpski jezik i književnost sistematski proučavali i standardizovali, briga o rukopisima i izdanjima imala je širi značaj od samog izdavačkog posla. Ona je doprinosila očuvanju građe, koja je postala deo temelja moderne srpske kulture.

Književni rad: od „Vile Ostrožinske“ do „Nedeljka“

Ostrožinski nije bio samo državni činovnik. Pisao je poeziju, književne i političke rasprave, kao i stručne radove o Vojnoj krajini i društvenim odnosima.

Njegova zbirka „Vila Ostrožinska“ objavljena je 1845. godine. U književnosti se oslanjao na motive narodnog pesništva, a posebno je bio zainteresovan za teme povezane sa istorijom i položajem južnoslovenskih naroda. Sarađivao je u časopisima „Danica ilirska“ i „Kolo“, u kojima su objavljivani književni i kulturni radovi tadašnjih južnoslovenskih autora.

Među njegovim poznatijim delima nalazi se i spev „Nedjeljko“, objavljen u Beču 1860. godine. Pisao je i o estetici, odnosno o umetnosti, književnosti, muzici, slikarstvu i govorništvu. Prošireno izdanje njegovih pesama i estetičkih tekstova objavljeno je 1871. pod naslovom „Vila Ostrožinska: sitne pjesme i osnova estetike“. Prevodio je i Davidove psalme, koje je objavio 1868. godine.

Njegov književni rad pokazuje interesovanje za narodno stvaralaštvo i kulturne veze među južnoslovenskim narodima. Iako se u javnosti češće pamti po političkoj karijeri, književnost je bila važan deo njegovog intelektualnog rada.

Političke ideje i reforme Vojne krajine

Ostrožinski se bavio i pitanjima državnog uređenja i položaja naroda unutar Habzburške monarhije. U svom političkom radu zagovarao je preuređenje Monarhije na federalnim osnovama, sa većom ravnopravnošću naroda i uvažavanjem etničkih granica.

U raspravama o Vojnoj krajini analizirao je njen pravni i politički položaj, kao i odnos prema ostatku države. Pisao je o položaju krajiškog stanovništva i predlagao reforme, koje bi promenile način upravljanja tim područjem. Njegovi radovi obuhvatali su i ekonomska pitanja, uključujući železničke veze, koje bi povezale područja Monarhije i unapredile privredni saobraćaj.

Tokom revolucije 1848–1849. i u godinama koje su usledile, politička pitanja nacionalnih prava i odnosa između naroda i centralne vlasti, postala su ključna tema njegovog rada. U početku se zalagao za federalno preuređenje Austrijskog carstva, ali se kasnije, razočaran nacionalnom politikom države, približio panslovenskim idejama.

Njegov politički i stručni opus pokazuje kako su pojedini obrazovani Srbi i južnoslovenski intelektualci pokušavali da utiču na reforme iznutra, koristeći pravne, administrativne i književne kanale.

Odlikovanja i poslednje godine

Za svoj rad Ostrožinski je dobio značajna državna priznanja. Godine 1884. car Franc Jozef I odlikovao ga je Ordenom Leopolda, a iste godine dobio je plemićki naslov „Ritter von Ostrožinski“. Bio je nosilac i Ordena Franca Jozefa.

Od 1875. do 1885. obavljao je dužnost velikog župana Varaždinske županije, nakon čega se povukao iz službe. Umro je 8. juna 1890. godine u Zagrebu.

Njegov život obuhvatio je nekoliko oblasti koje se često posmatraju odvojeno – državnu upravu, književnost, političku misao i organizovanje srpske pravoslavne zajednice. Upravo ta širina objašnjava zbog čega je njegovo ime važno za istoriju srpske zajednice u Beču.