Porodica Žefarović u Beču: Umetnost, trgovina i uspon do plemstva

U Beču 18. veka, među ljudima, koji su svojim radom i društvenim usponom ostavili trag u istoriji grada, bili su i članovi porodice Žefarović. Georgije Žefarović bavio se slikarstvom i bakrorezom, dok je Danilo Žefarović izgradio uspešnu trgovačku karijeru i stekao austrijsko plemstvo. Njihove životne priče povezuje Hristofor Žefarović, umetnik i bakrorezac, čije je delo Stematografija zauzelo značajno mesto u srpskoj kulturnoj istoriji. Sudbine ove porodice svedoče o različitim putevima, kojima su ljudi srpskog porekla u 18. veku gradili svoje mesto u habzburškoj prestonici.

Priča o ovoj porodici povezuje srpsku kulturnu istoriju sa Bečom u vreme kada su se u njemu školovali umetnici iz jugoistočne Evrope, štampale knjige namenjene pravoslavnom stanovništvu i stvarale poslovne veze između Habzburške monarhije i Osmanskog carstva.

Hristofor Žefarović i porodica koja je stigla u Beč

Jedna od ključnih ličnosti ove porodične priče bio je Hristofor Žefarović, slikar, bakrorezac, ikonopisac i monah, rođen oko 1690. godine u Dojranu, tada u Osmanskom carstvu. Njegov rad povezao je pravoslavnu umetničku tradiciju sa novim likovnim i grafičkim mogućnostima, koje su se razvijale u srednjoevropskim gradovima.

Hristofor je u Beč došao tokom prve polovine 18. veka, a njegovi radovi štampani su u radionici bakroresca Tome Mesmera. U tom okruženju razvijao je delatnost, koja je obuhvatala izradu grafika, predstavljanje svetitelja i vladara i prenošenje istorijskih i verskih sadržaja široj publici.

Sa Hristoforom je u Beč došao i njegov nećak Georgije Žefarović. Nakon Georgijeve rane smrti, Hristofor je usvojio sina svoje sestre, Danila Žefarovića, i u testamentu ga odredio za svog naslednika.

Georgije Žefarović, jedan od prvih srpskih slikara školovanih u Beču

Georgije Žefarović (1722–1752) bio je srpski slikar, graver i bakrorezac. U Beč je došao na poziv svog ujaka Hristofora, a 5. oktobra 1744. upisao je bečku Akademiju likovnih umetnosti.

Njegovo školovanje predstavlja važan momenat u istoriji srpske umetnosti, jer u vremenu kada je formalno umetničko obrazovanje bilo dostupno malom broju ljudi, Georgije je dobio priliku da se usavršava u jednom od najznačajnijih kulturnih centara srednje Evrope.

Pojedini autori smatraju ga prvim srpskim slikarom koji je prošao takvo školovanje. Njegova karijera, međutim, bila je kratka. Umro je u Beču 24. decembra 1752. godine u stanu u zgradi na adresi Salzgrieß 9, u tridesetoj godini života. Iza sebe je ostavio niz poznatih bakroreznih radova izrađenih u Beču, medju kojima je bakrorez Svetog Nikole iz 1748., koji se čuva u Galeriji Matice srpske.

Georgijeva biografija pokazuje da su veze srpskih umetnika sa Bečom postojale mnogo pre nego što su srpske kulturne ustanove u gradu dobile organizovaniji oblik. Akademija, radionice i krugovi umetnika pružali su mogućnost školovanja i rada, ali su istovremeno bili i mesta na kojima su se susretali različiti umetnički uticaji.

Njegov značaj nije samo u sačuvanim radovima već i u činjenici da je pripadao generaciji, koja je srpsku umetnost povezivala sa formalnim obrazovanjem i evropskim umetničkim tokovima.

Danilo Žefarović – od Soluna do austrijskog plemstva

Danilo Žefarović (1736–1806) rođen je u Solunu, a u Beč je došao 1755. godine. U početku se kretao u krugovima pravoslavnih Grka i Srba, a kasnije je prešao u rimokatoličku veru.

Za razliku od Georgija, čiji je život bio vezan za umetnost, Danilo je izgradio karijeru u trgovini. Godine 1777. zajedno sa grofom Johanom fon Frizom osnovao je trgovačku kompaniju koja je poslovala na Dunavu i bila usmerena na trgovinu sa osmanskim zemljama.

Takva delatnost zahtevala je razvijene poslovne veze i poznavanje tržišta na obe strane granice. Dunav je povezivao trgovačke centre Habzburške monarhije sa područjima jugoistočne Evrope, a trgovina sa Osmanskim carstvom bila je važan deo privrede tog vremena.

Danilo je 21. marta 1782. godine uzdignut u austrijsko plemstvo. Nosio je i titulu tajnog savetnika, odnosno Geheimrat, što govori o njegovom društvenom položaju u Monarhiji.

Godine 1761. oženio se Katarinom Preindl, sa kojom je imao sina Jakoba i ćerke Karolinu i Elizabetu. Danilo je posedovao najmanje pet kuća u Beču, među kojima je bila i palata na današnjoj adresi Annagasse 20, u kojoj se sada nalazi Haus der Musik i o kojoj smo već pisali https://nitnews.at/od-danila-zefarovica-do-haus-der-musik-istorija-jedne-becke-palate/

Trag porodice Žefarović u arhitekturi Beča

Danilovo ime ostalo je povezano sa više bečkih adresa. Jedna od njih je Annagasse 20, istorijska palata koja je kasnije postala poznata kao Palais Erzherzog Carl, a danas je sedište Haus der Musik.

Druga je kuća „Zur weißen Rose“ na Fleischmarkt 16, koju je Danilo izgradio oko 1800. godine i u kojoj je umro 3. maja 1806. godine. Na fasadi ove kuće se nalazio porodični grb Žefarovića. Danilova supruga Katarina živela je u ovoj kući sa porodicom do smrti 1814. godine, a sam objekat je ostao u vlasništvu porodice do 1925. godine.

Među kasnijim članovima porodice bio je Viktor Leopold Ritter fon Zepharovich (1830–1890), profesor mineralogije na Univerzitetu u Pragu.

Porodica između srpske kulture i bečkog društva

Istorija Žefarovića pokazuje različite načine na koje su pojedinci srpskog porekla gradili svoj život u Beču tokom 18. veka. Georgije je pripadao svetu umetnosti i formalnog obrazovanja, Hristofor grafici, ikonopisu i knjizi, dok je Danilo svoj položaj izgradio u trgovini i poslovnim krugovima Monarhije.

Njihove biografije ne treba svoditi na jednu zajedničku profesiju ili isti životni put, već upravo suprotno, jer se značaj porodice vidi u različitim oblastima u kojima su njeni članovi delovali.

Porodica Žefarović zato predstavlja važan primer srpskog prisustva u Beču pre nastanka modernih nacionalnih institucija. Njeni članovi nisu ostavili isti trag, ali njihove biografije zajedno otkrivaju kulturne, poslovne i obrazovne veze koje su povezivale Srbe sa jednom od najvažnijih evropskih prestonica 18. veka.